MỤC LỤC

Có những nỗi buồn lắng sâu, đẹp đẽ...

Lời mở đầu

Foreword

Cây nhang

The incensed stick

Con gà què

Lame hen

Đêm sao

Night stars

Đồng vọng ngược chiều

Echo in the opposite direction

Gai thép

Barbed wire

Hoa muộn

Late flowers

Khách thương hồ

Vagrant vendor on the river

Ngổn ngang

Like in a mess

Sau những hẹn hò

After the romance

Sông Lấp

The Filled River

Tàu đi Hòn Gai

On a ship to Hòn Gai

Tiếng hót chim sơn ca

The nightingale’s song

Thú quý

Valuable animals

Vàng

Gold

Vĩnh biệt cô đơn

Farewell, loneliness

Vườn ngọc lan mùa đông

The winter’s orchid garden

Có những nỗi buồn lắng sâu, đẹp đẽ...

Mười sáu truyện ngắn, rất nhiều nhân vật, nhưng không có ai tròn đầy, và không có cái gì tròn đầy cả. Có sự thiếu vắng nào đấy bên trong phần thấy được của con người, cả ở phần không thấy được, và không chỉ trong con người mà ngay cả trong không gian, trong muông thú, cây cỏ... Nhưng tình yêu, dù đã có hoặc chưa hề tồn tại, và tình người, dù trong trái tim rách mướp của những kẻ hầu như không còn phương để hy vọng, vẫn lung linh vài tia sáng, cho phép người đọc định hướng được cái nhìn.

Đó là niềm tự hào và tình yêu thương lớn lao mà Con gà què thảm hại nhất trong đàn gà đã được ban thưởng, khi nó có được đứa con xinh đẹp. Tình yêu đầy tự hào ấy đã cho con gà què lòng dũng cảm để chiến đấu với con mèo Mướp, bảo vệ con mình. Ngay cả khi đứa con đủ lông đủ cánh đã gạt phắt mình ra khỏi cuộc sống của nó, trong con gà què vẫn nguyên vẹn tình yêu thương trong những lúc “co ro một mình ở góc sân, thỉnh thoảng lại nhìn con gà mái to, đẹp nhất bầy ngày xưa từng là con nó”.

Đó là Chị, người đàn bà hơn bốn mươi tuổi, chưa chồng, đã bỏ lại một chân nơi chiến trường ngày xưa như bỏ lại cả tuổi trẻ của mình. Trong cái buổi đất trời ngập ngụa giữa cơn mưa trút nước ấy, chị đã vứt đi những dè dặt thường ngày, bước xuống chiếc ghe thương hồ của người đàn ông xa lạ cũng mất một chân, như bước vào một khúc ngoặt cuộc đời. Trong lòng chiếc ghe chật chội, chị đã tìm thấy chút gì đó ấm cúng, tin cậy, không ngăn trở người ta bày tỏ cùng nhau con nguời thật của mình... Bởi nhu cầu tìm đến giữa con người với con ngưòi, nhất là những người cùng mất mát, còn mạnh hơn mọi khác biệt và phân biệt có thể có trên đời (Khách thương hồ).

Đó là Tôi, người đàn bà bị chồng ruồng bỏ, vậy mà vẫn cứ mãi yêu mối tình đầu cay đắng ấy của mình, yêu một cách dai dẳng và khốn khổ. Ngay cả khi đã có được người đàn ông khác, với một tình yêu còn đẹp đẽ trọn vẹn nhiều lần hơn, thì Tôi vẫn cứ không thể nguôi quên. Không dứt bỏ nổi những trì níu, ray rứt lạ kỳ ấy, nên người ta đành đổ cho một căn nguyên hư hư thật thật: đó là tại linh hồn của dòng sông, dòng sông mà Tôi đã thả trôi linh hồn của mình xuống đó, vào những khoảnh khắc tuyệt vọng đau đớn nhất trong cuộc đời mình (Sông Lấp)...

Cái ác cũng là một phần cuộc sống, và trong tập truyện này, cái ác nhắc nhở người ta về sự có mặt của nó, ngay bên cạnh cái thiện. Nó có thể là sự bất hiếu rất thản nhiên của đứa con trai luôn đối xử tàn tệ với người mẹ mù, ngay trong những bữa cơm bình thường hàng ngày (Tàu đi Hòn Gai). Nó cũng có thể là cái ác có chủ định vì một mối lợi nào đó, khiến gã đàn ông nuôi thú cho phép mình hành hạ những con vật yếu đuối đáng thương, và coi đó là một phát minh có tính độc quyền (Thú quý). Nhưng gieo gì sẽ gặt nấy. Kẻ bất hiếu sẽ gặp đứa con còn bất hiếu hơn, còn kẻ bất nhân tự mãn sẽ bị chính những con vật mà quyền sinh sát nằm trọn trong tay mình tặng cho một bài học tương xứng. Đó là triết lý, là thế giới quan rất phổ biến trong văn hóa dân gian Việt Nam: ác giả thì ác báo.

Còn tình yêu? Ngậm ngùi với một âm vang thẳm sâu là những cung bậc trầm lắng nhất của tình yêu. Những tình yêu rất buồn vì đã không đến được hoặc không ở lại được. Một Vườn ngọc lan mùa đông thơm ngát hương hoa nhưng không giữ nổi người đàn ông cho những người đàn bà biết yêu và biết chờ đợi. Những chiếc áo của tình yêu vẫn tiếp tục được đan, tiếp tục đợi chờ và tiếp tục lạnh ngắt vì chưa bao giờ bén được hơi người. Hương ngọc lan đã trở thành nỗi ám ảnh đầy muộn phiền cho đứa con gái mới lớn, hiu hắt bên cạnh những người đàn bà bị ruồng bỏ cùng với tình yêu của họ. Một vườn mai rực vàng với ngàn vạn những hoa mai nở muộn vẫn không thể mang đến bất cứ điều gì: ngày tết đã trôi qua, cũng như mùa xuân đã vắng hẳn trong trái tim giá lạnh của cô gái chỉ còn lại những đắng cay đầy thách đố và khinh bạc. Không còn chàng trai nào đến nhặt lá, vườn mai đã bị bỏ quên, cũng như tuổi trẻ của cô gái đã bị lãng quên và đang lặng lẽ ra đi, không kịp cho cô cầm giữ... (Hoa muộn).

Gọn và sắc, mỗi truyện ngắn trong tập sách này đều sử dụng ít từ ngữ nhất để cố diễn đạt một cách hàm súc nhất điều muốn nói. Đặt cạnh nhau, chúng là một tập hợp nhiều phong cách, nhiều cá tính, vẽ nên chân dung đa dạng của con người Việt Nam thời hiện đại, với rất nhiều biến động. Ấn tượng nó có thể gieo vào lòng người đọc là: sao cuộc sống tưởng chừng giản dị chung quanh lại cất giữ nhiều thứ có thể làm lay động trái tim ta đến vậy!

- Ngô Thị Kim Cúc

Lời mở đầu

Cuộc đời vốn vô tư, cởi mở và không thiên vị. Ta nghĩ đời thế nào thì đời là thế ấy. Có người thấy đời vui và đẹp, có kẻ lại cho đời đau buồn, tàn ác. Người nào cũng có lý do riêng để cảm nhận đời theo cách của mình.

Đời là một sinh thể muôn mặt. Không ai có thể buộc đời phải thế này hay thế nọ.

Mặt khác, con người chỉ sống có một lần trong khi ai cũng muốn có nhiều trải nghiệm, muốn thế thì phải sống bằng mộng mà thôi.

Những câu chuyện, nhân vật và hoàn cảnh trong tập truyện này có khi hết sức dễ chịu, dịu dàng nhưng có lúc lại vô cùng dữ dội, khốc liệt, thế nhưng tâm trạng của họ thì luôn tha thiết, nồng nàn và gần gũi với người đọc. Các nhân vật chìm đắm trong đam mê, đắm đuối trong tình yêu, hận thù, say sưa trong nghệ thuật, phiêu lưu tìm kiếm. Họ cho rằng những thứ này phần nào thay đổi cuộc sống của họ, nhưng tuyệt nhiên chẳng có gì đáng kể, cuộc đời vẫn thế trôi đi để con người sau cùng nhận ra mình là kẻ thua cuộc. Vậy ai là kẻ thắng cuộc? Chẳng ai biết; và chỉ có thế thôi.

Phải chăng mục đích tối hậu của con người trước khi đi đến một kết thúc nào đó là cảm nhận qua thời gian và những gì thời gian tạo ra để khống chế và cứu rỗi con người: sự lãng quên.

Tuyển tập những truyện ngắn này là những mảnh đời như thế, những linh hồn như thế, lạc loài giữa cái vô cùng của vũ trụ, lòng người và bao hệ lụy khác.

Xin hân hoan và trân trọng giới thiệu cùng quý bạn đọc thân mến.

Người dịch

Foreword

Life by itself is a carefree, outgoing and impartial entity. What life is like is what man conceives of it. Some people see it joyful, happy; others feel it woeful and wicked. Everyone has their own reasons to sense it their own ways.

Life is, in other ways, like a many-faced creature. It doesn’t turn out to be the ones man ordered, though.

Man is to live only once, but otherwise no one is satisfied with their one experience. He cannot, consequently, but live his many dreams.

The stories, plots and characters are at one time, soft and sweet, at another, miserable and mischievous in the extreme. Their moods are, however, always fervent, warm and so close to the reader’s heart. They live involved in passion, drowned in love and hatred, fascinated in art and adventure… thinking that these will, in turn, at least make some changes to their lives, but nothing counts, life stays the same and passes by as usual and as unaffected. Man finally finds himself a loser, a total loser. Then who is the winner? No one knows. And that’s it.

Is it likely that a man’s ultimate purpose in life before he really comes to the end of everything is his true feeling and time, together with its perfect achievement to dominate and rescue the living human creatures: obliviousness.

This selection of short stories and their translations are such slices of life, such souls long lost amid the immensity of the universe, the human psyche and other ties as well.

It is our greatest pleasure to put forward this highly – recommended selection to the beloved readers of ours.

The translator

Cây nhang

Bé Ly nhìn anh nó, mặt xị ra, nước mắt rơm rớm chân mi:

- Em đói quá trời, sao cây nhang cháy hoài hổng tàn hả anh?

Cu Thắng nhìn em, nó cũng ứa nước mắt nhìn cây nhang vẫn đỏ lập lòe như con mắt đang giỡn với cái đói của anh em nó.

Hồi chiều, má nấu xôi đặt lên trang thờ rồi vội đi công chuyện, chỉ kịp dặn anh em nó coi nhà, lấy xôi, chuối xuống ăn, khỏi cơm nước gì. Bữa nay là sinh nhật ba nó. Đáng lẽ má cúng ngày ba bị tai nạn ô tô chết nhưng má thương ba, nên sinh nhật cũng thắp nhang để vong hồn ba đỡ tủi.

Hồi ba còn sống, mỗi lần nhà có giỗ, cúng cụ, ba đặt đồ cúng lên trang thờ, chắp tay nghiêm trang khấn rì rầm rồi thắp ba nén nhang. Hương thơm tỏa ngào ngạt, thêm mùi vị cho các món ăn. Ba nó dạy rằng cúng các cụ, khi nào tàn nhang là các cụ đã hưởng hương hoa, cho phép con cháu được ăn. Cu Thắng vẫn nhớ lời ba. Nó nhìn lên trang thờ, cây nhang vẫn lập lòe. Đói quá, nó rì rầm cầu cho cây nhang mau tàn.

Bé Ly nhìn mưa giăng kín trời, mếu máo:

- Mưa rồi, hổng biết má Thái có kịp về ăn xôi?

Trong căn phòng máy lạnh, má Thái cười rúc rích, nâng ly bia đầy tràn:

- Em uống ly này nữa thôi anh Sáu, em phải về coi hai đứa nhỏ ăn uống ra sao.

Sáu Hoàng mặt vẫn tai tái, dù đã uống mười lon “333”.

- Cục cưng yên tâm đi, hồi chiều đến đón em, anh thấy đĩa xôi tổ chảng, lo chi hai đứa nhỏ đói. Trời mưa, tối nay chơi với anh tới mười giờ nghe cưng.

Hai ly bia sủi bọt, tràn vào nhau...

Có tiếng chuột cắn nhau chí chóe trên trang thờ.

Cu Thắng và bé Ly gục đầu xuống ghế ngủ. Hai đứa không thể chờ tàn cây nhang để lấy xôi cúng xuống ăn. Má Thái quên dặn hai con, bà đã thắp nhang điện.

- Nguyễn Ngọc Mộc

The incensed stick

Little Ly looked at her older brother, with sagging seeks and wetting eyes.

- I am starving to death, why doesn’t the incensed stick burn itself out?

Thắng also looked at his little sister. He, also with tears oozing, looked at the incensed stick which was flickering like an eye to make fun of their hunger.

Early that afternoon, their mother cooked a plate of sticky rice and put it on the altar then left on business. She told them to take care of the house, eat the sticky rice and bananas for lunch. Today was his father’s birthday. The tribute should be paid on the day of his death when he had been killed in a traffic accident. But she loved him so much that the tribute was also paid on his birthday anniversary so that his soul she believed would not weep out of self-pity.

When their father was still alive, on their grandparent’s death anniversary, he served food on the altar, then seriously said his prayers with three incensed sticks. The fragrance from the incense was added to the smell of food. Their father had said that when the sticks had burnt out, their dead grandparents had enjoyed the food, the living offspring could eat it. Thắng still remembered his father’s words. He looked up at the altar. The stick was burning. Due to being too hungry, he prayed the stick would burn out soon.

Little Ly looked at the blurring rain, starting to cry:

- It’s raining. I don’t know if mom will be back soon in time to eat rice.

In an air- conditioned room, Thái - their mother - was giggling holding up a glass full of beer:

- This is my last glass. I have to be home to see if my children are properly fed.

Sáu Hoàng’s face stayed pale though he had drunk ten beer cans.

- Honey, don’t worry. When I picked you up early this afternoon, I saw a large plate of sticky rice, so why can they be hungry? It’s raining, so stay with me until 10, honey?

Two glasses of beer were foaming, over -flowing into each other.

Mice were fighting for the rice on the altar.

Thắng and little Ly had fallen asleep on the sofa. They could not wait for the sticks to burn out. They could not eat the sticky rice. Their mother had forgotten to tell them that she had used the electric incensed sticks.

- Nguyễn Ngọc Mộc

Con gà què

Con gà con ấy em tôi nhặt được trong một buổi chiều chăn trâu.

Chẳng hiểu lũ trẻ cưỡi trâu gào to thế nào mà con diều hâu sợ quá, buông con gà từ móng vuốt của nó. Từ trên độ cao hàng chục thước mà rớt xuống như vậy, còn gì! Cả lũ trẻ, đứa nào cũng chê, nên mới có chuyện con gà thoi thóp, ngắc ngoải ấy được con em út mới lên bảy tuổi của tôi đưa về nhà.

Lúc đầu, chị tôi bảo quẳng cho con Mướp nó ăn. Tôi thì muốn đem gà con ra làm mồi tranh giành giữa con Ky và con Mướp. Dứt khoát em tôi không chịu. Bởi nó là út, được mẹ bênh, nên cuối cùng con gà con thoát khỏi cảnh bị hóa kiếp.

“Chó liền da, gà liền xương”, nhưng rơi từ trên cao thế sống được cũng là diệu kỳ, mong gì được lành lặn như người ta. Con Què (tên con gà) qua ngày đoạn tháng với đôi cẳng bên cao bên thấp và cánh phải cứ xệ xuống. Cái hình hài khốn khổ ấy đeo đẳng, làm hại nó mỗi khi kiếm ăn, giành mồi. Què trở thành mục tiêu hành hạ của Ky và Mướp. Con mèo lười nằm lim dim sưởi nắng giữa sân, thấy Què đi ngang cũng quờ móng vuốt một cái. Con chó đang nhằn cục xương, nhìn xuống sân thấy Què đang gạt rơm tìm thóc, cũng gạt xương, sủa đổng thật to. Với lũ gà, con Què như cái nghiệp chướng, không sao hòa nhập với bầy đàn được. Bởi nó là gà mái, nên trước mọi cảnh bạo lực, nó chỉ còn biết rúc đầu vào cánh mà chạy tập tễnh. Cứ chạy được vài bước lại ngã chổng kềnh, gượng đứng dậy, rồi lại lảo đảo chạy. Vậy mà vẫn lớn.

Có một hồi, Què biệt tăm. Con em lúc đầu còn sục tìm, sau mải chơi với chúng bạn, quên đi con gà khốn khổ. Ai cũng nghĩ là nó bị chồn cáo bắt rồi, hoặc là nạn nhân của chính con Ky, con Mướp, mà chắc chắn là con Mướp, chú mèo già, có vẻ sắp hóa cáo tới nơi.

Bỗng một buổi sáng, con Què lại xuất hiện ở sân nhà tôi. Cùng đi với nó là một con gà con mới nở, con nó. Chẳng ai biết được, với cái hình hài như thế, làm sao nó đứng vững được khi con gà trống nhảy lên. Cũng chẳng ai biết được mấy chục ngày qua nó nằm ấp ở đâu. Hai mẹ con xuất hiện đột ngột giữa bầy. Lạ thay, cả đàn gà bỗng dễ dàng chấp thuận để nhập bầy, trái hẳn với kiểu cách ngày nào với riêng con Què. Chỉ có Ky và Mướp vẫn giữ thái độ ác ý.

Quả là “mẹ cú, con tiên”. Con gà con lớn nhanh như thổi, dáng vẻ thật đẹp. Lông cánh mượt mà. Con Què lấy làm hãnh diện về đứa con của nó lắm.

Những gì ngon ngọt nhất đều phần con. Chừng cỡ hơn tháng sau sự xuất hiện của gà con, bỗng xảy ra một chuyện. Bữa đó, không hiểu vì sao con Mướp nổi máu hung hãn. Đang giữa buổi trưa hè, nằm phơi nắng trên bể nước, nó bỗng nhào xuống giữa sân, chờn vờn móng vuốt, nhằm bắt con gà con. Con gà con chết khiếp, nằm bẹp xuống, đợi chết. Đúng lúc ấy con Què vọt tới, nhảy thốc lên, tung chân đá thẳng vào giữa mặt con mèo già rồi sau đó cứ nhào vào mổ tới tấp. Chao ôi, con mèo to lớn vậy, hung dữ vậy, mà mất sạch hồn vía. Nó lăn sang một bên, thoát đòn tấn công của con Què rồi cong đuôi chạy thẳng vào bếp, vọt thẳng lên đỉnh chạn và nằm yên ở đó. Thật không ai biết với thân hình khập khễnh như thế, con Què lấy đâu sức mà đá, mà mổ, ác thật.

Sau bữa đó, tất cả dường như quên đi cái dáng khập khễnh, què quặt của con Què. Nó thường đứng giữa sân phơi nhặt thóc, gọi con ăn, vẻ hiên ngang, hãnh diện trước đứa con mỗi ngày mỗi phổng phao, xinh đẹp. Con gà con giờ đây to lớn hơn cả mẹ.

Thời gian trôi qua thật mau. Mưa đã tới. Những con giun ngộp dưới nước trồi lên mặt đất, làm mồi cho bầy gà. Một bữa, con Què gặp được một con giun lớn, nó vừa kéo giun khỏi tổ, vừa cục cục gọi con nó tới, cùng kéo, cùng ăn. Con gà con chạy tới, giật phăng con giun khỏi mỏ mẹ, chạy vào góc vườn. Con Què chạy theo. Bất ngờ con gà con quay lại, đá phốc một cái. Con Què ngã lăn quay. Nó muốn gượng đứng dậy, nhưng đất trơn, lại ngã.

Từ bữa đó, con Què lại trở lại hình dạng thảm hại xưa kia. Nó lại bị con Ky, con Mướp hành hạ. Bầy gà cũng hắt hủi. Nó thường đứng co ro một mình ở góc sân, thỉnh thoảng lại nhìn con gà mái to, đẹp nhất bầy - ngày xưa từng là con nó.

- Tường Long

Lame hen

The chick was picked up by my youngest sister while she was looking after the buffaloes.

I could not figure out how loudly the kids had shouted from the backs of their buffaloes, forcing the eagle to loosen its claws and let go of the wretched chicken. Oh to think what a wreck it was, dropped from such a height of dozens of meters. No other kids, except my youngest sister, then seven years old, were game to pick it up.

At first, my older sister told my youngest sister to throw it to the cat, Mướp; I preferred using it as prize for the cat and Ky, the dog, to fight over. My youngest sister was adamant against both proposals, and since she was the pet of the family, she got my mother’s support. The chick was thus saved.

“Dogs heal their flesh wounds, chickens heal their broken bones.” It was a miracle to have survived after such a fall, and more or less in good shape like that! So Lame Chick was the most suitable name. She grew up with a pair of mismatched legs, one longer than the other, and her right wing sagging. That wretched shape proved a real misery when it came to struggling for feed and prey. She was an object for Mướp and Ky to torment. The cat, dozing in the sun, would strike a blow with her paw when Lame passed by. The dog looking up from his bone would bark real loud when he saw Lame searching for rice in a pile of straw. As for the brood of chickens, Lame appeared as a ‘karma’, unable to integrate into the community. Like all hens do, Lame would react on the slightest threat with total submission, hiding her head under her wing and limping past, only to fall every few steps, striving to get up and then stumbling again... She was growing steadily, though.

Then for a while, Lame was out of sight. She was searched for but soon forgotten by my sister who was preoccupied playing with her peers. It was just assummed she had been caught by a fox, a wolf, or even by Ky or Mướp, especially the latter might turn fox.

Suddenly one morning, Lame reappeared in the courtyard, accompanied by a newly-hatched chick, her own chick. No one knew how Lame, with such a wretched shape like hers, could have borne the cock’s weight when they made love chicken-style. No one knew where she had laid her egg. The Lame hen and her chick appeared unexpected among the brood and were accepted as a miracle. To think just what a hostile situation Lame alone was in before. Only the dog and the cat were against it.

It was a case of “ugly mother, beautiful daughter”. The chick was growing fast into a beauty. Its feathers were very smooth and fine. Lame was very proud; she kept the choice morsels for her chick. About a month later another unexpected event happened. For reasons unknown, Mướp, out of a propensity towards violence, left her place of sunbathing, jumped down into the courtyard and pawed at the chick. The chick could do nothing but lie flat and wait for death. Right then, Lame arrived, leapt up, kicked at the cat’s face and began to peck ferociously at it. Enormous as she was, the wicked cat was frightened out of her senses. She tried to duck the blows and dashed to her hideout with her tail between her legs. No one could understand how Lame managed to beat the cat with her deformed body.

Lame’s deformity was soon forgotten and now she would take her place squarely in the courtyard, proudly calling for her chick, who was putting on flesh and growing all the more beautiful. The chick was now bigger than her mother.

Time passed by quickly. The rainy season arrived. Worms floated out of the flooded ground, serving as prey to the chickens. One day, Lame caught a big worm, pulled it out of the ground and called her chick out to share the game. The chick rushed to the scene, got hold of the worm, and ran away with it. Lame followed. But all of a sudden, the chick turned around and gave Lame a big kick. Lame fell flat. She tried to get up but failed on the slippery ground.

After that, Lame returned to her old self, a complete wreck subject to torment from the cat and the dog. The brood of chickens kept her at a distance. Lame would stand alone in a corner of the courtyard from where she would occasionally cast a look at the fattest, prettiest hen in the brood which used to be her own chick.

- Tường Long

Đêm sao

Vọng xoay người ra sau, tay quơ một nắm rơm thảy vô đống lửa. Ngọt lửa bốc phừng phừng lên, soi tỏ trong vài phút gương mặt mấy người trẻ tuổi ngồi quanh, ửng đỏ phần vì có lẽ men rượu. Minh lắc đầu, đừng vu oan, nhiêu đây rượu thì nhằm gì! Ừ mọi người hùa theo, một bình toong để chỉ đủ cho anh em nhấp giọng mà kể nghe chơi những câu chuyện đời dưới một bầu trời đầy sao như đêm nay.

Đống lửa giữa mọi người cháy bập bùng, chốc chốc lại bừng sáng lên khi được tiếp những nùi rơm. Lửa thỉnh thoảng kêu lên những tiếng lắc rắc khoái trá, khi đốt được một que củi khô. Hoặc xì xèo như một tiếng nguýt dài và bốc khói mù mịt khi bị phủ lên một lớp rơm ẩm lẫn nhiều cỏ tươi. Lửa cũng có mùi hăng hắc, nồng nồng của thảo mộc bị đốt, khi còn nhiều sắc xanh hoặc còn đẫm nước. Thoang thoảng trong đó là mùi đế ấm áp thơm tho. Rượu được rót vào một chén ăn cơm được chuyển tới trước mặt Huệ. Cô nhăn mặt như thể men rượu không phải kích thích, mà là xúc phạm đến khứu giác của cô. Trước sau, Huệ vẫn đứng vững trên một quan điểm sáng suốt mà nhìn rượu, một thứ có hại xét về mọi mặt, mọi lẽ. Về kinh tế, nấu rượu là lãng phí lương thực; về đạo đức, say rượu làm con người mất tự chủ; về y học, rượu hại cho gan, tỳ vị, dạ dày, hệ tuần hoàn, hệ thần kinh, v.v. Về khoản y học Huệ tự thấy mình có thẩm quyền nhấn mạnh hơn, vì cô là y tá của nông trường. Vừa đẩy chén rượu ra xa, Huệ lặp lại câu tuyên bố muôn thuở:

- Tui không thương nổi mấy ông bợm rượu.

Có nhiều tiếng cười hề hề đáp lại:

- Ừ, để coi! Ghét của nào trời trao của ấy mà.

Tám vừa nói vừa đập tay lên vai Vọng, vừa nheo mắt vừa cười đầy ngụ ý. Vọng tiếp tục thẩy rơm vô lửa, chẳng nói gì, nhưng mắt anh nhảy múa tưng bừng dưới ánh sáng ngọn lửa lém lỉnh, Huệ chống đỡ giữ vững lập trường:

- Còn khuya! Mà tỉ dụ có lỡ thương cũng không lấy, mà lỡ lấy rồi, tui cũng thôi. Một con cũng thôi, hai con cũng thôi, mà năm con cũng thôi.

Minh gật gù, chắc là chưa say đâu, nhưng mượn cái giọng say lè nhè của ông già Ba-Trăm-Lẻ - Bảy mà đúc kết:

- Phải, phải thôi chớ! Năm con thì còn nước non gì nữa, chị không thôi, ảnh cũng thôi hè!

- Hừ, người gì đâu mà nói không có duyên gì ráo trọi.

Huệ vùng vằng đứng dậy, dợm bước đi. Một trận cười vỡ bùng ra, lửa cũng cười lên giòn giã, rạng rỡ.

- Nói chơi mà chị Huệ!

- Ngồi xuống đi chị Huệ! Trời đầy sao đẹp như vậy mà chị bỏ đi, e có người lạnh thắt ruột mà chết đó!

Huệ ngồi xuống, vòng tay ôm gối, ngẩng nhìn bầu trời giấu một nụ cười lặng lẽ.

... “Và có hai vì sao yêu nhau, cưới nhau. Vì sao nào sáng nhất đêm nay là sao Cô Dâu và sao Chú Rể. Những sao còn lại là sao Phù Dâu, sao Phù Rể, sao Cha Mẹ hai bên đàng trai đàng gái, sao Bà Con Hai Họ, sao Bạn Bè, sao Anh Em, sao Chòm Xóm Láng Giềng. Đám rước kéo qua bầu trời mênh mông suốt đêm. Không gian yên lặng. Không phải thiếu đàn ca hát xướng. Nhưng vì hạnh phúc sáng lên chứ không kêu lên...”

Một giấc mơ? Có thể. Một ước mơ. Một mong ước thầm kín mà cháy lòng, của người con gái đang ngồi ngắm những vì sao, nghe rạo rực tha thiết trong tim trăm ngàn lời nói ân tình chưa hề ngỏ cùng ai. Ôi, những vì sao... Đêm đồng bằng tỏa hương man mác. Vô vàn những loài hoa đồng cỏ nội, nở về đêm, trong bóng tối đang kín đáo dâng cho đêm làn hương mong manh, không tên tuổi của mình. Từng cơn gió tuần du làm chuyển mình biển lúa chín sẵn, rào rào như tiếng sóng vỗ bờ xa từ con sông lớn âm vang về. Lúa chín, lúa chín, lúa chín rồi. Cả cánh đồng đang rì rầm.

Suốt mấy ngày nay, nông trường dốc hết nhân lực và cơ giới ra để thu hoạch, cả máy và người cùng gặt, mà chỉ mới xong một phần trăm. Cánh đồng đầu tiên của cả nước được sạ lúa bằng máy bay đang vào mùa gặt. Ban ngày, hàng nửa trăm chiếc máy gặt đập liên hợp màu đỏ tươi, dàn ngang, cách đều trăm thước, cùng đồng loạt tiến vào biển lúa. Lúa chín, lúa chín, lúa chín rồi. Nghe như đất đang giục, trống đang thúc. Công việc bù đầu, túi bụi như đang vào một chiến dịch quy mô, cấp tốc. Nhưng một đêm sao đẹp như vầy, lòng người nao nức như vầy, làm sao ngủ được trong dãy nhà còn chật chội, mà mái lá lại che mất những vì sao. Ngồi nhúm đống lửa, uống chút rượu, kể chuyện nhau nghe, anh em. Để ngày mai dang tay ôm lúa vào lòng. Lúa. Lúa. Lúa chín vàng rượi. Còn mong muốn gì hơn nữa? Lúa hàng biển, phải, hàng biển lúa, anh em à.

Vọng hơi nhích lùi lại một chút, còn vừa đủ khoảng cách để ngả lưng tựa vào cây rơm. Phú kéo một khúc cây lại gần, kê đầu lên, duỗi chân ra. Như vậy, ngắm bầu trời thoải mái hơn. Đêm gió lành dễ chịu quá.

- Ai có chuyện gì kể nghe đi.

Tám nói. Dự cũng ngả người ra, nhưng anh nằm nghiêng, quay người vào ánh lửa. Tay mặt anh chống cùi chỏ xuống đất, bàn tay đỡ mái đầu bù xù che lấp nửa gương mặt, đôi mắt nhỏ của anh ngơ ngác như mới đến từ một ngôi sao lạ nào. Anh có gốc “trí thức”, vốn là một sinh viên khoa thần học trước đây. Từ thuở làm thanh niên xung phong đến giờ, đã có vô số đêm, khi nửa chừng giấc ngủ giật mình thức dậy, anh thấy mình đang nằm trong một không gian đầy sao, và có ảo giác mình đang trôi trên vũ trụ. Anh bèn nảy ý kiến nghiên cứu thiên văn học. Khi có người nào đó muốn nghe chuyện gì, anh kể về những vì sao.

Vũ trụ có hàng tỉ, tỉ, tỉ ngôi sao. Các ngôi sao đi lại trong vũ trụ theo hướng của mình. Đôi khi cũng xảy ra tai nạn lưu thông, hay tai nạn khác nào đó. Có ngôi sao nổ tung ra, hoặc tắt đi, hoặc tiêu tan vì đã đốt hết chính mình để tỏa sáng. Nhưng lại có những ngôi sao được hình thành, được sinh ra và bắt đầu phát sáng. Cách đây hàng nhiều ngàn năm, khi trên mặt đất này, con người còn hãi hùng trước những lằn chớp, tiếng sét, đêm đêm nép vào hang sâu khiếp sợ, chưa có ai biết ngắm một vì sao mà ước mơ, thì có một ngôi sao bắt đầu tỏa sáng. Nhưng vì sao ấy cách hành tinh chúng ta nhiều ngàn năm ánh sáng, nên mãi đến bây giờ, ánh sáng đầu tiên ấy mới đến với chúng ta. Và cái lúc ta ngồi đây, biết đâu lại chẳng có một ngôi sao cách ta hàng triệu năm ánh sáng đang tắt đi, nghĩa là tiêu tan, là chết. Nhưng những ánh sáng cuối cùng của ngôi sao này vẫn sẽ tiếp tục đến hành tinh ta trong triệu năm tới. Một ngàn năm sau, nếu có người nào ngồi đây ngắm vì sao ấy, là ngắm ánh sáng của một vì sao không tồn tại nữa. Biết người ấy có tự hỏi rằng, vào cái thuở còn vì sao kia, những người đã ngồi bên đống lửa này nơi đây, đã sống cuộc đời như thế nào, và gởi những ước mơ gì đến những ngôi sao xa...

“Và cứ mỗi đêm có một đám rước dâu qua bầu trời. Ngôi sao sáng nhất trong đám là sao Cô Dâu, sao Chú Rể...”.

Huệ vẫn ngồi bó gối, để đỡ mỏi vì phải ngẩng nhìn lên lâu, cô đặt nghiêng má lên đầu gối, mắt vẫn gởi về ngôi sao cuối trời xa giấc mơ của mình. Ánh lửa nhảy múa trên má kia của cô. Vọng khẽ liếc nhìn gương mặt không xấu không đẹp ấy. Huệ độ hăm sáu hăm bảy tuổi. Trong khóe môi cười, ánh mắt có khi già dặn hơn tuổi. Nhiều người ngồi quanh đây, bắt đầu quen nhau từ dạo nông trường mới thành lập. Nghĩa là hơn năm nay. Nhưng hai người chưa có dịp nào tâm tình. Họ chỉ trao nhau những ánh mắt nụ cười và những câu nói, chào hỏi cần thiết hay không cần thiết. Nhưng nếu muốn bước xa hơn tình bạn, người ta phải tìm hiểu nhau. Vọng không biết gì về Huệ, gia đình, quá khứ, trừ tính siêng làm, tận tụy trong công việc, chăm sóc sức khỏe anh em và tính hay cười. Còn Huệ, hiểu gì về con người Vọng, cuộc đời Vọng? Và khi hiểu rồi, Huệ sẽ nghĩ gì về anh? Vọng đút tay vào túi quần lục ra một gói giấy bèo nhèo, moi được một điếu thuốc nhăn nheo. Trong khi anh vuốt cho nó ngay ngắn lại, Tám đã nhỏm dậy, rút một cây củi đang cháy đỏ đưa vào mặt anh. Vọng cẩn thận mồi điếu thuốc, hít một hơi dài đến phồng căng lồng ngực. Anh đưa điếu thuốc cho Tám, thở khói từ từ qua kẽ ngón của bàn tay thô kệch chai nhám. Bàn tay kia đang vuốt chầm chậm qua gương mặt cũng thô thiển góc cạnh và rám nắng, cho tỉnh táo. Chỉ có đôi mắt là đáng tả: đôi mắt dưới đôi lông mày rậm hơi nheo lại, nhìn đăm đăm vào lửa ấy, như đang cháy lên cả quá khứ lẫn tương lai. Anh bắt đầu nói về mình. Bạn bè quanh anh im lặng. Cái im lặng thân thiết đầy ngụ ý. Không phải sự dửng dưng, không phải sự tò mò thông thường. Chỉ cần một sự hiểu biết rất nhỏ này: con đường đưa nhiều người đến nông trường này, rất có thể đã khởi đầu từ một nơi gọi là Trường Phục Hồi Nhân Phẩm, hay Thanh Niên Xây Dựng Cuộc Sống Mới, người ta sẽ biết lặng im trước những quãng đời đã khép lại vĩnh viễn. Chỉ có những việc anh làm hôm nay nói về ngày mai. Bạn bè cùng hướng theo cái nhìn của anh chứ không ai nhìn mãi sau lưng đồng chí mình. Những cuộc đời khác nhau có thể có nhiều tình tiết éo le bi thảm, nhưng lược đi những râu ria ấy, sẽ còn lại cái phần đời cũ rất giống như của nhiều người: cuộc đời bị chà đạp xuống tận cùng đáy xã hội, hay bị hất ra rìa cuộc sống.

Một câu hỏi vô tình có thể gợi những vết thương sâu thẳm. Nhưng nếu tự anh muốn san sẻ những bất hạnh của cuộc đời mình, anh cứ nói đi. Bạn bè sẽ lắng nghe trong cái im lặng tôn trọng, và cảm thông sâu xa chỉ có giữa những người đã từng có chung một đoạn đường đã qua, và sẽ cùng đi đến một đích. Anh cứ nói đi, điều đã đốt lòng anh bên ánh lửa nghĩa tình này.

Dự đã nằm ngửa, tay đan chéo sau gáy, nhìn mắt anh sẽ tưởng anh đang lắng nghe câu chuyện của những vì sao. Phú đang hít một hơi thuốc dài rồi chuyển điếu thuốc còn một nửa cho Minh. Như tình cờ thôi, Huệ nhìn Vọng. Và cũng là tình cờ thôi, nhanh và sáng và đẹp như ánh sao băng, ánh mắt họ gặp nhau. Mắt Huệ lại vội tìm những vì sao. Vọng lại nhìn vào lửa.

- Không biết có gọi được đó là mối tình đầu của tôi chăng? Ngày ấy tôi hai mươi tuổi và cô gái ấy còn trẻ lắm, mười lăm hay mười sáu? Cô Thương. Thương từ miền quê đến hãng chế tạo đồ nhựa Vĩnh Thành xin việc. Bắt đầu, cô học việc với tôi. Bàn tay của người học việc lúng túng vụng về bên máy móc đã đành, chứ còn tay tôi? Và tim tôi: Sao mọi thứ bỗng lộn xộn hết sức. Tôi chưa hề bao giờ dám nhìn mặt Thương để thấy mắt mũi, miệng cô thế nào. Khi đứng cạnh cô tôi chỉ cảm thấy một cái gì ấm áp như hơi thở phả nhẹ và đều vào da thịt trần trụi của tôi. Và khi không có Thương bên cạnh, tôi tin là cô ấy đẹp lắm và hình dung cô trong trí tưởng tượng như một nàng tiên. Đêm nào tôi cũng chiêm bao cưới Thương làm vợ, sinh con đẻ cái. Nhưng đó chỉ là chuyện chiêm bao. Ngày ấy tôi đang trốn lính, và hãng Vĩnh Thành là nơi tôi trốn lính. Cái hãng ấy có hai phần: phần trước là phần kê khai đầy đủ để đóng thuế với một ít máy móc và công nhân già và phụ nữ, sản xuất nút chai xì dầu, đồ chơi bằng nhựa cho trẻ em. Phần sau, phình ra như bụng cái hồ lô, với những thanh niên trốn quân dịch, ít nhiều liên hệ họ hàng với ông Vĩnh Thành, được ông “nuôi chứa” để làm công không cho ông, sản xuất bất cứ mặt hàng nhựa nào có trên thị trường, từ rổ, chậu, bô, cà mèn, chén, dĩa... Vì đám công nhân trẻ ấy ăn ở và làm luôn trong ấy, nên có thể làm việc từ mười bốn đến mười sáu giờ một ngày. Họ chỉ mặc độc quần xà lỏn, vì xưởng kiến trúc như một cái nhà tù bít bùng nóng như địa ngục lửa. Họ làm việc như một bầy nô lệ mà vẫn phải mang ơn ông chủ, vì chỉ cần ông không ưa cái mặt thôi, ông sẽ thảy anh ra đường cho quân cảnh thộp anh ném vào trại Quang Trung, Đồng Đế.

Tôi làm việc trong ấy tính đến lúc gặp Thương được hai năm. Da tôi trắng bệch vì bảy trăm ngày chưa hề thấy ánh mặt trời, và bủng phồng lên vì do dị ứng với hóa chất khi nấu cao su. Nên chắc cô Thương không để ý gì đến tôi. Mà tôi thì nhát như con chuột sống lâu ngày dưới cống tối. Tôi chỉ say sưa với tình cảm mới chớm, rồi đau khổ vì tình ấy vô vọng. Tôi cứ ước mơ rồi tuyệt vọng. Cho đến một hôm bạn bè xúm lại nhạo báng và nói cho tôi biết là Thương đã thành vợ bé ông chủ. Tôi la lên, tôi không tin, sao tôi không biết? Mọi người cười, đợi mày biết thì đến bà chủ cũng biết rồi. Quả vậy, bà chủ đến. Bà gầy đét như con khô khoai, mặt chằm hoằm như mặt phù thủy. Nhưng bà lại dắt theo hai bà thuộc loại “bé bự”, cả thân hình lẫn mặt mũi, điệu bộ, đều đạt tiêu chuẩn đô vật quốc tế. Ba người xồng xộc vô xưởng. Đâu, con đĩ nào giựt chồng của bà đâu? Ra đây, bà lột quần cho thiên hạ coi... Khi tôi bỏ máy chạy ra, thì Thương đang quằn quại dưới bốn cánh tay lực lưỡng của hai mụ đàn bà đánh ghen mướn, còn bà chủ miệng chửi bằng những từ tục tĩu nhất, tay trái chống nạnh, tay phải cứ nhịp cho từng cái bạt tai vào mặt Thương. Người Thương không còn một mảnh vải che thân. Năm ấy cô mười sáu tuổi. Và trong xưởng có mười mấy thanh niên đang tuổi quân dịch. Không, mười mấy con chuột cống trắng phù. Họ xúm quanh coi. Đây là chuyện đánh ghen. Mà lại là bà chủ đánh ghen. “Lạy bà chủ, con đâu biết gì, ông chủ nói thương con như thương đứa con gái. Con coi ông bà chủ như cha mẹ mà.” Tôi chạy đến kéo tay bà chủ ra. Bà quay phắt lại trợn mắt há hốc miệng nhìn tôi. “A, thằng này bênh hả.” Bà tiến tới trước mặt tôi. “Mày biết cái phận của mày là gì không? Hả? Bộ mày đui không thấy tao là ai à?” Tôi lùi lại. Tôi lùi lại từ từ đến sát tường. Bà chủ giơ tay táng vào mặt tôi. Tôi không né, không đỡ, mà tự nhiên đầu gối nhũn ra, tôi khuỵu xuống. Chợt Thương kêu: Anh Vọng ơi. Tiếng một con giun bị xéo kêu cứu một con giun bị xéo khác. Những chuyện tất yếu lần lượt xảy ra sau đó: Quân trường, Chiến trường. Sáu tháng sau tôi trở lại Vĩnh Thành trong bộ áo lính phanh ngực có xâm cái đầu lâu và hai chữ Hận Đời. Từ một sinh vật hạ đẳng là con giun tôi đã biến thành đồ vật vô tri là nòng súng thép. Bà chủ đứng đó. Kiếm con đĩ Thương hả? Vô nhà thổ á! Tôi đưa súng vào ngực bả. Một cái lẩy cò nhẹ thôi. Bà ấy xuống mồ, tôi văng ra lề cuộc sống, còn cuộc đời cứ khốn nạn diễn ra. Ngày Sài Gòn giải phóng tôi đã là một tên ăn cướp chuyên nghiệp, có vũ khí, sống ngoài vòng pháp luật. Nhưng tôi bị bắt vì một tội rất nhẹ: trộm xe hon-đa. Cũng không có tòa án nào kêu án tôi. Chỉ có tình người kêu dậy chất người trong tôi những ngày lao động cải tạo sau đó. Đến bây giờ đã năm năm.

Một triệu năm trước đây ngôi sao nào đã phát ra ánh sáng đầu tiên, du hành trong vũ trụ, đến bây giờ mới tới hành tinh này, để đêm nay trên bầu trời mênh mông kia, một vì sao mới chào đời? Dự ngồi dậy nhìn quanh, trừ Vọng và Huệ đang ngồi đối diện qua đống lửa nhỏ ngọn, mọi người nằm dài trên đất im lặng như thể đã ngủ lâu rồi. Nhưng anh biết không ai ngủ cả. Những con mắt đang mở trao tráo nhìn trời. Vọng bỏ rơm từ từ vào đống lửa. Lửa lại cháy bùng lên. Huệ vẫn ngồi trong tư thế cũ, đặt một bên má lên cánh tay ôm vòng gối, nước mắt lặng lẽ chảy thấm qua kẽ ngón tay lạnh buốt. Có tiếng nấc rất nhỏ trong đêm mà nghe rất rõ. Vọng muốn chồm qua lửa đặt bàn tay lên vai người bạn gái. Đừng khóc cô Huệ. Có gì đâu mà cô khóc. Cuộc đời cũ của tôi gợi nhớ đến những mảng đời cũ của cô ư? Quên nó đi. Có những cái đã qua vẫn phải nhắc lại để hiểu giá trị cuộc sống hôm nay, và cũng vì cuộc sống hôm nay, phải quên đi nhiều thứ đã qua. Lau nước mắt mà nhìn ở phía trời kia, một ngôi sao mới lại xuất hiện nữa kìa. Đêm càng khuya, sao càng nhiều, hương đêm càng man mác tỏa. Hương lúa chín thật đậm đà. Tiếng một người nào đó, của Tám, Minh, Phú hay người bạn nào, nói như giả bộ lên tiếng vậy.

- Chừng năm ngày nữa mình “dọn sạch” cánh đồng này nổi hôn ta? - Một người khác trả lời:

- Hồi chiều, ông Phan tính sơ sơ được hăm hai tạ một mẫu. Lúa sạ bằng máy bay, sạ đại trà trên hàng ngàn mẫu mà năng suất vậy là coi như trúng. Hồi xưa ở làng tôi, mỗi lần được mùa, gặt hái xong là bà con tính chuyện cưới vợ gả chồng. Ờ, nông trường ta cũng nên phát huy truyền thống ông bà mình chớ! Ai chưa yêu thì khẩn trương yêu đi, còn ai yêu rồi thì tính lẹ lẹ tới cho anh em nhờ. Lúa chín rồi nghen.

Dự mỉm cười nhìn đôi bạn. Bỗng nhiên anh thấy sự có mặt của mình vô duyên hết sức. Loay hoay chẳng biết làm sao, anh noi gương các bạn khác nằm dài ra.

- Thôi, tôi ngủ à.

Sau cặp kiếng mắt anh nhắm lại và anh bèn trôi lênh đênh trong biển lúa và sao. Bên tai anh mơ hồ có tiếng gió thủ thỉ chuyện đời xưa, đời nay, đời mới. Anh thì thầm nói: Cám ơn.

Vọng nghe thoáng hỏi lại.

- Anh nói gì?

Tôi nói cám ơn. Cám ơn Đô Đê(1). Anh chưa đọc Đô Đê bao giờ sao? Trong phòng đọc sách của nông trường có một quyển đó. Đọc Đô Đê, người ta biết ngắm những vì sao, biết trân trọng những ước mơ bình thường nhất. Trong tác phẩm của ông, các vì sao cứ bảy năm một lần lại cưới nhau đó.

Bảy năm ư? Lâu quá. Huệ ngẩng nhìn lên. Bầu trời mênh mông yên lặng.

“Thế rồi, hai vì sao yêu nhau, cưới nhau. Đám cưới rước qua bầu trời suốt đêm. Sao Cha Mẹ, sao Họ Hàng, sao Anh Em, sao Bạn Bè, sao Chòm Xóm, Láng Giềng đến. Mừng cưới, mỗi người mang theo một ngọn nến thắp sáng cả bầu trời yên tĩnh, bao la. Nhưng sáng hơn cả vẫn là sao Cô Dâu, Chú Rể...”.

Ôi, những ước mơ bình thường có thời làm chảy những giọt nước mắt tủi hờn, tuyệt vọng.

- Cám ơn.

Tiếng Vọng vang ra cánh đồng lúa rì rào. Huệ nhìn anh, hỏi nhỏ:

- Anh nói cám ơn gì?

- Cám ơn!

Vọng đứng dậy, dang tay ra như muốn ôm cuộc sống vào lòng. - Tôi không biết cụ thể cám ơn cái gì. Tôi chưa đọc Đô Đê. Tôi cám ơn những ngôi sao, hay đồng lúa chín vàng hứa hẹn, hay bạn bè quanh mình, hay giây phút mình đang sống? Nhưng lòng tôi vẫn muốn nói vang đất trời rằng: Cám ơn!

- Lý Lan

Night stars

Vọng turned his body backwards, grasped a handful of straw and threw it on the fire. It flared and for some moments glowed on the partly wine-reddened faces of the young men. Minh shook his head. Don’t make false accusation. Such a little wine does not count! Everybody supported the protest. A decanter was barely enough for everybody to sit around telling stories under tonight’s star-scattered sky.

The fire flickered, flaring from time to time when handfuls of straw were added. It also sounded satisfied cracks when burning dried twigs. It hissed like a long wink and smoked enormously when fed with wet, fresh grass. The fire gave off a pungent smell of wet and green burnt plants, and of fragrant wine some of the time. A bowl of wine was passed to Huệ. She arched her brow as if wine was not a stimulate but an insult to her senses. As always, Huệ made her view clear. Wine was harmful at any cost. Economically, making wine was to waste food. Morally, getting drunk made the drinkers lose their self-control. Medically, wine harmed the liver, spleen and stomach, the circulatory system, the nervous system... As a plantation’s nurse, she felt herself more authoritative about the medical consequences. Pushing the wine away, Huệ said as always: “I can never sympathise with drinkers!”

Easy laughter was the response. “All right, let’s see, you’ll be given what you hate most,” said Tám putting his hand on Vọng’s shoulder and winking in a meaningful manner. Vọng continued to throw straw on the fire, he said nothing, but his eyes danced with witty flame. Huệ stood firm: “Even if I happen to fall in love with a drunkard, I would not marry him. Even if I married him, I would get a divorce, even with a child, two children, or five children!”

Minh nodded. Maybe he was not yet drunk, but he used it as a pretext “Yes, get a divorce with five children. If you don’t, he does!”

“What a silly idea!”

Indignantly, Huệ got up and intended to leave. A burst of laughter exploded. The fire cracked loud, brittle.

“Sorry, I was joking!”

“Be seated, Huệ. If you go on such a beautiful starry night, someone will die of coldness!”

Huệ settled back, putting her arms around her legs, looking up at the sky and hiding a silent smile.

“... and two stars loved each other and got married. The brightest stars are the bride and bridegroom. The rest are the bride’s maids and the bridegroom’s best men stars, parents-stars and two-parties-stars, friends-stars, siblingsstars, neighbours-stars. The procession passed by all night in the immense sky. It was quiet. It was not that there was no music or song but because happiness does not sound, it illuminates.”

A dream? Possible. A wish. A quiet yet earnest wish of a girl beholding the stars and listening to her own love words, earnestly excited, never revealed to anyone. O, stars and stars. An immensely perfumed night in the fields. Countless flowers of the fields, blossoming at night, in the dark; a thin and nameless veil of fragrance. Vagrant gusts of wind undulated the ripe rice stalks like a series of waves of a large river washing ashore. Rice is ripe, ripe, ripe! The paddy field was whispering.

In these days, the farm was busy with labour and machines, but just one per cent of the harvest was finished - the first field in the entire country sown by aeroplane was in harvest. During the day, about 50 bright red combined threshers- harvesters were in line at 100-metre intervals attacking the sea of rice as one. Rice is ripe, ripe, ripe! It seemed the earth was urging, and the drums were accelerating. Everything seemed to be moving and everyone seemed to be busy. But how could you get to sleep in crowded barns where the thatch roof hindered the view of the starry sky. Set a fire, sip some wine and whisper some confidences so that tomorrow we embrace that rice of ours. Bright yellow rice! What other wish would you make? Yes, a sea of rice. Yes, a sea of rice, o, o, fellow-men.

Vọng retreated a little and made enough distance to lie down on the straw. Phú propped on a log that he had taken to himself, legs spread. A better view of the sky. How cool it was!

“Some one tell a story, please!”, Tám said.

Dự leaned back, on his side, and turned to the fire. His elbow rested on the ground and his head rested on his hand. His tangled hair hid half his face, his eyes looked puzzled as if coming from a strange star. He used to be an “intellect”, a student at the faculty of theology. How often had he awoken in the middle of the night to find himself surrounded by thousands of stars and floating in the universe since joining the Pioneer Youth. He came to study astronomy. Often, he told whoever asked about the stars.

“There are billions and billions of stars traveling their own course in the universe. Traffic accidents happen. Some stars explode, or extinguish, others fade burning themselves out to give light. Other stars are born and begin to shine. Thousands and thousands of years ago, on this earth when human creatures were afraid of thunder and lightning, hiding themselves in caves at night and no-one knew to watch the stars... one star began to shine. But this star was thousands of light years away and its first light has just reached us. And now, who knows, a star has just extinguished millions of light years away... it means “pass away, perish”. But its last light rays will continue to come towards us for millions of years. One thousand years later, someone sitting here watching that star will be seeing the light of a non-existent star. Will he wonder how at a time when that star was living, young people were around this fire, living their own lives, and sending their wishes to those far off stars?

“Night after night, the wedding procession passes by; in the firmament the brightest stars are the bride and bridegroom...”

Huệ sat with her arms around her legs and her head turning up, her cheek resting on her knee and sending a wish to a far star. The flame danced on her other cheek. Vọng took a glance at that neither beautiful nor ugly face. She was about twenty-six or twenty-seven. Sometimes she looked older, more mature in her looks, in her smile. The young people had known each other since the beginning of the farm. It was ten years old. The two of them had no chance of confidences. They exchanged looks, smiles, and phrases to be courteous. If they wanted to go beyond their friendship, they had to get to know each other better. Vọng did not know anything about Huệ, her family, her past. He knew only her diligence, devotion, her concern about other people’s health and her easy smile. As for Huệ, did she know anything about Vọng, his life? What would she think of him, once she knew? Vọng took out a wrinkled piece of paper and an old cigarette. Tám straightened and handed him a burning stick while Vọng was trying to straighten it. Vọng carefully lit his cigarette and inhaled deeply to fill his chest. He then gave the cigarette to Tám slowly blowing smoke through his rough and chafed fingers. he stroked his coarse, angular and tanned face with his other hand to stay sober. The only feature noticeable about Vọng were his eyes - under bushy eyebrows - now narrowing to focus on the fire which was illuminating his past as well as his future. He began to talk about himself. The gathering stayed silent, but not without implication. They were not indifferent, nor curious in an ordinary way. Only one small thing was needed: they came to the farm by different ways possibly from Personality Restoration School, New Life Construction School, they knew how to stay silent before pasts now closed for good. Only what you do today talks about your future. They looked forward together, not at each other’s backs. Different lives might have tragic and awkward situations. But with all these removed, part of your life might have been similar to the others but it was tramped to the bottom of sociely or driven out of common life.

A haphazard question might remind the listener of deep wounds. But if you wanted to share your misfortunes with others, just go ahead. You would be listened to and respected. Deep communion did take place among those who had a common path and a shared destination. So, do not hesitate to say what it was that burned your heart beside this fire on close friendship.

Dự leaned back, his arms around his neck. He seemed to listen to the story of the stars. Phú inhaled at his cigarette then handed it to Minh. As if at random, Huệ looked at Vọng, and as if at random - quick and light and as beautiful as a falling star - their eyes met. Huệ’s eyes quickly turned to the stars. Vọng’s eyes returned to the fire.

“I don’t know whether it is called ‘my first love’. I was 20 then and she - very young- only 15 or 16. Her name was Thương. She came from the country to get a job at Vĩnh Thành Plastics company. At first, she did her apprenticeship with me. Her hands were awkward, understandably but how about my hands, how about my heart? Everything was going wrong. I never dared have a close look at her face. Beside her, I just felt a warm breath as something soft and regular on my unclothed chest. Away from her I believed her extremely beautiful and I thought of her as a fairy. Night after night, I imagined myself marrying Thương, having children with her... But that was only in dream. At that time, I was trying to avoid military service and the company I was working for served as my hideout. That company had two parts: One, fully licensed for taxation, consisted of old people, women to produce corks for seasoning bottles, children’s toys in plastic. The other, bulging like the belly of a decanter, sheltered illegal young men working without pay for Mr Vĩnh Thành to produce any line of plastic products like baskets, pots, mess kits, bowls and plates... these workers - living there too - might work 16 hours a day, in only their underpants, the workshop proving hot enough to be a hell fire. They worked like slaves but still thankful to the boss who would refuse shelter to anyone he did not like and the outcast soon fell prey to the military police: to be seized and thrown into a military training academy.

I had worked there for two years before I met Thương. My complexion was pale because I had not been exposed to the sun for so long. I was swollen because of an allergy to the chemicals and the cooking rubber. Maybe Thương did not have any interest in me and I was as timid as a rat living in a sewer for so long. I was very fond of my new love but at the same time desperate. I was in alternative fancy and despair. Then I was told that Thương had become the boss’s concubine. I couldn’t believe my ears. I shouted. They laughed and said: “If you know, the boss’s wife does too.” The boss’s wife was as scraggy as a dried squid and with a face as frowning as a sorcerer’s. And she came to the workshop, accompanied by two women robust enough to be world-class wrestlers in all standards. The three rushed in the workshop - Where? Where’s the whore, come out here. I’ll unclothe you so that everyone can see... When I rushed to the scene, Thương was under the two big women, wailing and in agony. The boss’s wife was swearing, with one hand on her waist and the other slapping Thương’s face. Thương was stark naked. She was sixteen then. Many young workers - white-pale rats - rushed to see better. This was a corporal punishment out of jealousy. It was the boss’s wife in action. “Please pity me,” she said. “I know nothing. The boss says he wants me as a child. I consider you two as my dad and mom.” I pushed the boss’s wife away. She stared at me, with open mouth, “Hey, you want to protect her?” She came to me. “You know what you are? You must be blind not to see who I am.” I stepped back leaning against the wall. She gave me a blow in the face. I did not avoid nor met it, but my knee seemed to melt, and I collapsed when I heard Thương call my name. A cornered animal calls for another cornered animal’s help. After that things happened in routine order: Military training academy and battle field. Six months later, I returned to the Vĩnh Thành company in a uniform and on my chest a tattooed skull and crossbones with words: “Hate of life” from a lowly worm I turned into an inanimate steel barrel. The boss’s wife was there. “Looking for whore Thương? In a whore’s house.” I directed the gun to her bosom and a trigger killed her immediately. The woman coming to her grave I had crossed the margin and successive misfortunes came about as usual. By liberation day, I had been an armed robber, an outlaw. But I was arrested because of a trivial crime - stealing a motorcyle. I was not judged in any court. Human love was aroused during my labouring days that followed. It was five years ago.

Which star was it that millions of years ago, emitted the first light to travel the universe to finally reach our planet so that tonight, in the immense sky, a new star was born?

Dự sat up and looked about. Except for Vọng and Huệ seated opposite across the fire, all were now lying silent as if asleep. But Dự knew that no one was sleeping. They are staring at the sky. Little by little, Vọng put straw on the fire. It flared. Huệ was sitting in the same position, tears tickling through her cold fingers. Very little cries were still audible Vọng wanted to put a hand on her shoulder. “Please, don’t you cry, Huệ. My old life reminds you of your old life? Forget it. Sometimes you have to remember that to talk about past things is to understand today’s values; other times you should forget what is gone. Wipe your tears and look forward. Look! Another star has just appeared”. The later the night, the more numerous the stars, the wider the night’s fragrance. The rice smells really piquant. Some one attempted to begin conversation as if to break the ice was it Tám, Minh, Phú or someone else. It prompted a tentative response: “Is it possible that we will “clear” this field in five days?

“A rough estimate shows an hectare will yield 22 tons. Plane-sown rice of that capacity can be considered a success. In my old village, there used to be weddings after good harvests. We, here on the farm, should promote our traditions! The rice is ripe. Those who have not fallen in love, please do so, and those who are already in love, please make arrangements... quickly.”

Dự looked at them, a pair of friends and felt his presence unwanted. The best solution was to lie down like others. “Now, I go to sleep.”

Behind his glasses, his eyes closed he imagined himself floating in the sea of rice and stars. Whispers were heard about old tales, new tales, stories about new life. He whispered his thanks. “What did you say?” Vọng asked. “I said thank you.” Thank Dau-det(1). Do you read Daudet? There is a book by Daudet in the farm library. If you do, you will know to respect your simplest wishes. In his book, the stars get married every seven years.

Every seven years - too long, too long an interval. Huệ looked up. The sky was immense and silent.

“And then, two stars love each other and get married. The wedding procession passes by in the firmament all night...”

Simple wishes sometimes shed the tears of sorrow and despair.

“Thank you.” His voice echoed onto the rustling rice field. Hue looked at him asking in a low voice, “What did you thank?”

“Thanks!”

Vọng got up and extended his arms as if to embrace all. “I really don’t know what did I say thank-you to. I haven’t read Daudet. So, I thank the stars, the yellow rice stalks or just friends around, or the moment during which I am living? Anyhow, I want to shout very loud: Thanks!”

- Lý Lan

Đồng vọng ngược chiều

Theo cái gậy tre dò đường, bà lão rờ rẫm từng bước đi về cửa ga.

Bà đi như người tập làm xiếc trên dây. Chiếc nón lá rách lướp tướp, từ bàn tay gầy guộc, lẩy bẩy của bà huơ đi huơ lại, không lúc nào yên.

Dừng lại bên đống rác lớn, bà lão bắt đầu van vỉ:

- Cháu lạy các ông các bà... Cháu mù lòa già cả... Cháu xin các ông các bà nhón tay làm phúc...

Không một hồi âm, ngoài tiếng vo ve của mấy con nhặng xanh đang tranh ăn trên một chiếc lá bánh. Một con chuột ngày trơ tráo bò lên bàn chân bà lão. Bà sững người. Khuôn mặt lóe lên một tia sáng mỏng. Bà đưa tay lần tìm từng tí trong lòng chiếc nón. Nhưng ngay sau đó, cặp mắt nặng trĩu, ầng ẫng nước của bà tối sầm lại.

Bà lão tiếp tục van vỉ. Vẫn điệp khúc cũ. Nhưng càng về sau càng thống thiết, não nề. Những câu nói rời rạc, như tự chảy ra từ khuôn mặt dúm dó, xệch xạc của bà.

Cái nón vẫn trống huếch. Một tia nắng lọt qua cái chóp thủng, xiên thẳng xuống đất, như đóng đinh bà lão xuống nền đường.

Nằm dưới gốc cây sấu già, bé Chi thiu thiu ngủ. Nó gối đầu trên cái túi dúm dó, khâu bằng bốn, năm loại vải cũ sờn. Một cái bát sắt hoen gỉ, thủng đáy, nằm lăn lóc bên cạnh. Bộ ngực gầy trơ xương của con bé thắc thỏm dưới làn áo cáu bẩn, nhàu nát.

Từ sáng tới giờ chưa có gì trong bụng, nên bé Chi đói rũ người. Nó hy vọng giấc ngủ xua tan cái đói. Nhưng không thể được.

Mọi ngày vào tầm này, mèng ra nó cũng xin được đủ tiền mua hai cái bánh mì. Hôm nay xúi quẩy thế nào, chỉ được tờ hai trăm đồng mất góc.

Bỗng bé Chi giật thót người. Có một bàn chân nào đó giẫm lên người nó. Đang lúc đói mệt, bé Chi gầm lên:

- Mù à? Người ta nằm thế mà giẫm lên!

- Bà mù... Mù thật cháu ạ! Thôi, bà đã trót... Cho bà xin!

Lặng đi một lát, bé Chi đưa hai tay sờ mắt mình. Từ hai hốc mắt của nó, những giọt nước mắt mặn chát, rỉ ra. Nó ngập ngừng:

- Cháu... Cháu xin lỗi bà! Cháu không biết là bà như thế...

Bà lão ngúc ngắc đầu như thể chấp nhận, rồi tiếp tục đi về phía có tiếng đông người. Vừa đi bà lại vừa lẩm nhẩm:

- Cháu lạy các ông các bà, cháu mù lòa già cả... Cháu xin các ông các bà nhón tay làm phúc... thương kẻ mù lòa, khốn khổ này!

Ngẫm ngợi điều gì đó lung lắm, bé Chi lấy trong túi áo ra tờ giấy bạc hai trăm đồng mất góc, quả quyết:

- Bà ơi!... Cháu bảo này!

Bà lão dừng ngay lại. Bà nhận ra người gọi mình chính là con bé bà vừa nói chuyện. Linh cảm mách bảo bà sẽ gặp may.

- Bà ơi! Cháu... cháu biếu bà!

Khuôn mặt lộ vẻ vui mừng, bà lão chậm chạp quay trở lại, rồi chìa nón về phía gốc cây chờ đợi.

Đúng khoảnh khắc ấy, một cơn gió nhẹ ào qua. Từ trên cây sấu già, những phiến lá khô rơi xuống, khẽ khàng, đúng vào cái nón lá của bà lão.

Ngỡ con bé thả tiền vào nón, bà lão đưa tay quờ đi quờ lại. Một cái nhíu mày xéo ngang vừng trán nhăn nheo. Bà lão buồn bã đi tiếp về phía cửa ga. Vừa đi bà vừa thầm rủa:

- Bố con nhà mất dạy... Lừa cả người già... Rồi giời sẽ bắt tội đấy con ạ!

Ngồi ở gốc cây, bé Chi vẫn chìa đồng bạc về phía trước, vẻ thành tâm. Chờ mãi, không thấy bà lão nhận tiền, nó đứng phắt dậy, thảng thốt gọi:

- Bà ơi! Cháu xin biếu bà! Thực đấy mà!

Không ai trả lời con bé. Nó đưa tay quờ quạng quanh mình. Bàn tay nó chạm phải thân cây sấu già, thô nhám.

Nhét tờ bạc vào túi áo, một tay cầm túi, một tay chống gậy, con bé mù thập thững tìm đường.

Lúc ấy là mười hai giờ trưa. Nắng mùa hạ chói chang, in hình bé Chi xuống nền đường, tròn như đồng tiền vàng...

- Lã Thế Khanh

Echo in the opposite direction

Groping about with her bamboo walking stick, the blind woman made her way slowly towards the gate of the railway station.

She walked like a person learning the balancing act on the tight rope, incessantly waving from left to right her awfully battered conical hat which she held upside down in her shaky emaciated hand.

Stopping by a heap of trash, the blind woman began to plead, “Please, ladies and gentleman, please give me some money... I am old and blind. God bless you. Please, please.”

No response, with the exception of the monotonous buzzing of flies hovering over the dump. A rat boldly climbed over her foot. She was frozen and, for a fleeting moment, her face beamed with expectation. Feverishly, she searched her hat but she immediately dropped her wet, swollen eyes in hopelessness as her trembling fingers found only emptiness.

The old woman continued her begging which grew more and more insistent, even with the same refrain. Incoherent words flowed by themselves from her wrinkled and deformed face.

The upturned hat remained empty. A ray of light coming through the torn top seemed to be holding her to the ground.

Little Chi was dozing at the foot of an old tree, propped against a worn-out bag made of different fabric patches. Next to her was an iron bowl with a hole in the bottom. The little girl’s frail chest was heaving imperceptibly beneath the dirty, crumpled shirt.

With nothing to eat since early morning, she was starving. She had hoped in vain that sleep would remove hunger.

Usually by this time, she could have enough to buy at least two small loaves of bread. Today, luck had deserted her. She had been given only a 200 dong note with a torn off corner.

Chi woke up with a start when a foot pressed against her weak body. “Are you blind? Why did you step on me?”. A voice answered. “Yes, I’m blind. I didn’t mean it. Please forgive me.”

A moment of silence. Chi put hands to her eyes and salty tears fell quietly. “I’m sorry... I didn’t know,” she said haltingly.

The old woman nodded, accepting the apology, then proceeded on, murmuring her monotonous pleas.

“Please, please... pity on me, a blind old woman, please, please, make some donation to this blind, old miserable... ladies and gentlemen.”

After some hard thinking, Chi took her 200 dong note. “Hey, wait, wait,” she called out.

The old woman stopped. She immediately recognized the little girl’s voice. She had a notion of some good luck.

“I have something for you,” Chi said earnestly.

The old woman retraced her steps, full of hope. She extended the hat towards the tree, waiting. Right at that moment, a light wind shook yellow leaves down into the hat.

Mistaking the leaves for money in, the old woman searched the hat. Then she frowned and turned away, walking dejectedly in the direction of the railway station.

“Ill-bred,... Cheating even an old beggar... you’ll be punished,” she kept cursing along the way.

Meanwhile, at the foot of the tree, Chi was still holding out the banknote. “This is for you, honest,” she insisted.

No response. She moved her hand around blindly and touched the rough tree trunk.

Putting the money back into her pocket, then grabbing the bag in one hand and picking up a walking stick in the other, the blind girl hit the road.

It was high noon. The harsh summer sun cast on the street the round shadow of the little girl, round like a coin.

- Lã Thế Khanh

Gai thép

Chúng tôi yêu nhau suốt thời sinh viên. Ra trường, vì một hiểu lầm nhỏ, tôi bỏ người tôi yêu, lấy chồng. Thời gian trôi, tôi đã thành đàn bà.

Sáng nay trên đường tới chợ, xe tôi bỗng “xì” như một tiếng thở dài. Tôi dắt xe vào căn nhà ven đường có tấm biển VÁ ÉP HONDA, XE ĐẠP. Nào ngờ đó chính là nhà chàng.

Phút gặp lại choáng váng. Chàng vẫn đẹp nhưng phong trần hơn xưa. Bàn tay kỹ sư sửa xe thô ráp, thơm thơm mùi nhựa vá, đưa những đường kéo sành sỏi trên miếng ruột xe đen đủi. Cái áo bảo hộ lao động bạc phếch, đứt nút, lộ đầy vẻ đàn ông quyến rũ...

Buổi tối, đang ngồi coi “Hồng lâu mộng” với chồng, tôi à lên rồi nói: “Em phải đến nhà ngoại lấy thêm len rồi ngủ lại đấy với cái Thoa”. Chồng tôi vẫn dán mắt vào cái ti-vi: “Nhớ mặc thêm áo. Mai về sớm, gọi anh đi làm”. Tôi cài lại nút áo pijama cho chồng rồi ra đi như một con trộm.

Tôi núp bên gốc me xù xì gần cổng nhà chàng, đợi duyên may chàng có dịp ra phố. Phố chợ về đêm vắng tanh. Một gã say loạng choạng dừng xe, ném vào tôi hơi men: “Dù không em?”...

Rồi cũng đến lúc chàng bước ra. Dường như cảm giác được ánh mắt tôi vuốt ve, chân chàng luống cuống. Tôi run rẩy, rón rén bước theo. Tôi muốn khẽ kêu tên chàng, nhưng lại muốn gần hơn nữa. Đến gần. Trời ơi! Tôi sững người! Chàng đang rải những chiếc đinh xuống đường!

Những cái gai thép đâm thẳng lên trời, nhòe nhoẹt ánh trăng, ánh điện.

- Vũ Thanh Hoa

Barbed wire

Our love lasted the length of our student life. After graduation, due to some trifling misunderstanding, we broke up and I got married. I was a woman with a child now.

This morning on my way to the market, I had a puncture. It was like a long sigh. I took my motorcycle to a house with a sign “Fixing bicycle, motorcycle tyres”. Quite a surprise to me, it was my ex-lover’s house.

It was great embarrassment. He was still handsome but a little “derelict”. An engineer’s hands, smelling of glue, were skilled in fixing tyres, black tyres. His bleached safety working outfit with some missing buttons helped him look more attractive...

While watching “The High-Born Girls’ Palace Dream” on TV together with my husband I uttered an “Ah!” saying:

“I have to go to grandma’s for a pullover and stay overnight there with Thoa.”

Still hooked to the TV, he responded:

“Be warmly clothed. Be back early in the morning to wake me up. I’ll go to work.”

I buttoned his pyjamas shirt then sneaked out like a thief.

I hid myself behind a tamarind tree near his house expecting a chance when he went out. The street was deserted. A drunkard awkwardly stopped his motorcycle, saying with alcoholic smell:

“Go and neck, honey?”...

He had gone out at last. As if feeling my soothing eyes behind, he walked in a agitated state. I uncontrollably trembled tiptoeing after him. I waited to be closer to him before I quietly called his name. Being close by, I stopped short. He was spreading nails over the street!

The barbed steel sticks lay point-up, blurred with the electric light and moonlight.

- Vũ Thanh Hoa

Hoa muộn

Những vườn xung quanh, mai đã bắt đầu trụi lá. Ngày nào, chú Tảo cũng cái quần soọc đen lưng lửng, áo may-ô thủng lỗ chỗ, đầu đội cái nón kết đỏ, len lỏi giữa những hàng cây, hỏi sang: “Bên ấy chưa nhặt lá à?”. Chưa ai nhặt lá mai cả. Trong vườn, mai vẫn rậm rịt, không ai rảnh mà làm việc ấy. Gần cuối năm, bà cụ lại được mời đi tỉnh chơi, những người trẻ còn lại trong nhà đùn đẩy nhau, ai cũng ngại, ai cũng cố cho rằng người ta chỉ bày vẽ, cứ thử không nhặt xem, nó có nở không? Nở quá đi chứ!

Rồi một người nhớ ra, bảo: “Ờ, năm nay không có chú nhỏ nào đến nhặt lá giùm nhỉ?”. Ở nhà, không cần quy ước, ai cứ lân la tán tỉnh Hạc đều được gọi là “chú nhỏ”, có chú đến rồi đi luôn, có chú lai rai lâu lâu đảo qua một lần rồi biến mất, mỗi chú để lại một vài kỷ niệm trong nhà, trong vườn, trong cái trại gà lợp lá dừa mục nát. Đó là những cái ghế con đóng vuông vức đầy đinh; những cây cảnh bị bẻ quẹo, uốn cong, cố vặn theo hình con lân, con phụng; là hệ thống máng ăn cho gà, dùng không biết đến khi nào mới hỏng... Mọi người vẫn đùa, hỏi: “Hạc! Mày có nhớ thằng nào làm việc nào không?”. Hạc vêu mặt cười: “Nhớ chứ, tôi có ghi sổ hết mà!”. Mọi người cười đe: “Cẩn thận! Một trong những thằng ấy mà vớ được cuốn sổ thì mày khốn!”.

... Ờ đúng rồi, mấy năm nay đã chẳng có ai đến nhặt lá mai cho Hạc. Tuyến lấy vợ, Nhật xuất cảnh, Chức cách đây mấy hôm thấy chạy xe vèo vèo ngoài ngã ba, chở một đứa con gái bé như cái kẹo, không ôm iếc gì cả nhưng nhìn thì biết ngay là bồ bịch. Đó là những “chú nhỏ” năm xưa, tay lăm lăm kéo, đứng chông chênh trên cái ghế gỗ, hay lom khom giữa những tàn mai già, nhặt lá. Lá mai sạm màu rơi đầy gốc, họ lại nghĩ ra việc quét vườn. Hạc lúc tựa gốc mít, lúc đi quanh “chú nhỏ”, nói chuyện “ngụ ngôn”, đôi khi buồn cười, thấy hình như đã nói những câu như thế này, cũng trong tiếng chổi lạt xạt quét vườn, vào năm ngoái, với người năm ngoái. Rồi về, nấn ná ở cổng, hẹn Tết nhớ đến coi mai nở, à trước Tết chứ, đến để còn chở đi chợ. Năm nào Hạc cũng phải giảng giải việc đi chợ Tết cho một người nào đấy, anh chị trong nhà lại cười: “Người vô duyên, không giữ được ai quá một năm!”.

Rốt cuộc, cả đám người trẻ tuổi trong nhà vừa quyết định vừa cười láu cá: “Khỏi, thử một năm không nhặt lá, biết đâu hoa ra lác đác lại chẳng đẹp hơn?”. Họ vùi đầu vào mua sắm, may cho nhanh mấy bộ quần áo Tết. Hai mươi tám Tết bà cụ mới về, đứng lọt thỏm giữa những bị cói, giỏ cước, trẻ con trong nhà ùa ra, miệng hét, tay xách, người lớn cũng ùa ra, cười: “Tết về rồi!”. Bà cụ nhìn khoảng vườn còn rậm rịt lá mai, lắc đầu: “Chúng mày đáng sợ thật!”. Cả lũ lại cười.

Mùng một, mùng hai Tết, không có mai, Hạc thấy Tết chỉ giống như một ngày chủ nhật, như nhà ai giàu có làm đám cưới đốt pháo thật nhiều. Một người nói: “Mày đừng có đổ thừa! Cái hoa mai quê mùa ấy việc gì làm mày mất Tết!”, rồi ngậm miệng ngay, nhìn Hạc như muốn nói: “Chẳng qua năm nay không thằng nào đến nữa mà thôi!”. Hạc cũng chỉ cười, vào nhà trong nằm, lôi mấy tờ báo Xuân ra xem mà thấy buồn rũ rượi. “Năm nay mình đã bao nhiêu tuổi? Vì sao những ngày lễ Tết mình luôn phải nằm nhà?”.

Một đứa cháu trèo lên giường, moi móc từ trong túi được một đống hạt dưa và một nắm phong bao ra đếm lại. Hạc cười: “Dì thấy con đếm phải đến chục lần chứ không ít!”. Cô nghĩ: “Ngày xưa mình cũng như thế này” rồi lơ mơ ngủ mất.

Mọi người kêu lên ngán ngẩm: “Hết Tết!”. Rồi vặn đồng hồ báo thức, dậy sớm đi làm trở lại. Bây giờ bà cụ mới đi nhặt lá mai được, lụi cụi từ gốc này sang gốc khác, thỉnh thoảng pháo sót lẹt đẹt đâu đó trong xóm nhỏ. Hạc đi quanh mẹ: “Chi vậy?”. Bà cụ móm mém cười: “Tội nghiệp, nhặt để nó nở!”.

Mai nở. Một chiều kia, như đã hẹn, một cô bạn dẫn ông anh họ đến nhà Hạc, gửi anh ta lại bảo: “Ra chợ một chút” rồi phóng xe đi mất, lại bỏ nhỏ: “Ổng đàng hoàng lắm đó!”. Anh ta lù khù, tay khư khư cái mũ vàng như củ nghệ, chậm chạp, mãi mới cởi được xăng-đan để vào nhà. Hạc cau mày: “Khi mình còn trẻ, cỡ này đừng hòng bò đến gần!”. Rồi đau đớn nghĩ: “Sao mình cay đắng thế này!”.

... Họ ngồi một lúc lâu, có tám trang báo giở qua giở lại, chẳng đọc được tin gì. Cũng không biết nói chuyện gì. Hạc rủ: “Ra vườn xem mai chơi!”. Họ đi qua những góc vườn, nơi khoảng một chục cây mai bung ra đặc kịt những hoa vàng nở muộn. Hạc nghĩ: “Có mai rồi đấy, mà vẫn không thành Tết!”. Hai người khoanh tay bước, chỉ có tiếng lá mai lạt xạt dưới chân, họ vẫn không biết nói gì, nghiêm trang như giám khảo hội hoa Xuân... Và nắng chiều tắt dần, như một dải voan cũ vắt trên ngọn cây, nhợt nhạt...

- Phan Thị Vàng Anh

Late flowers

In the neighborhood gardens, apricot trees were beginning to be deprived of leaves. Day after day, uncle Tảo in his black shabby undershirt and shorts, and with his red cap on was spotted between rows of apricot trees asking: “Haven’t you trimmed the apricots, you there?” In fact, no one in the neighborhood had yet trimmed the apricots. The apricot trees were exuberant; no one had cared to trim them. The old woman, towards the end of the year, had been invited to the provincial town for a visit; as for the younger family members; it was a matter of “everybody’s business” thinking that it was just an unnecessary job to add to their other work. Just leave the trees as they were, everything would be the same. Apricot flowers would surely blossom!

As if remembering something, one said, “So far this year, no little guy has come to trim the trees.” Flouting convention, Hạc would call any young man who came flirting with her “a little guy”. Some came and went never to return, others came back once in a while to disappear for good, each of them leaving something to remember him by somewhere in the garden, in the house, in the shabby chicken’s house roofed with palm leaves: a stool assembled with too many nails; crooked pot plants, curved in the shape of a unicorn; a phoenix; a sluice system for chickens; who knew for how long they lasted... Many would tease her, “Hạc, you remember who did what thing for you?” Hac showed her cheek retorting, “Sure, I do. I keep their names in a book.” They laughed threateningly “Be careful. You will be in trouble if one of them gets that book.”

But it’s true, no one has taken the bother to trim the trees for Hạc these years. Tuyến was married, Nhật gone abroad, and a few days before, Chức was seen carrying a girl on his fast-running motorbike, a small sweet thing, apparently his girl friend though the girl did not embrace him from behind as girl friends should do when they are with their boy friends on bikes. They had been, in previous years, “little guys” with shears in a loitering position on a wooden stool, or with a back bent under apricot domes picking up fallen leaves. Darkened apricot leaves had fallen aplenty at the tree trunks, and then the thought of sweeping the garden came to their minds. Hạc, at times, leaning against a fruit tree at other times, walking around the “little guys” talking to them in a “fable-style”, grinned to herself thinking that she had said the same things to the sounds made by the sweeping in the garden, in the previous year to previous guys. Then they had left, lingering at the gate, promising to come back on Tet holidays to admire the apricots in bloom or before Tet, in order to carry Hạc on her shopping trip. Every year, Hạc had to explain to someone the task of Tet shopping, when her seniors would laugh at her, “You’re not attractive enough to keep anyone for more than a year!”.

In the end, all the young members in the household decided on the matter, laughing shrewdly, “Let’s try not to trim for one year, the apricots would look much better scantily blossomed.” They then set their minds to shopping, to having new clothes made for Tet. The old man arrived back on the 28th day of the 12th lunar month; surrounded by baskets, cases, bags; the kids rushed out to pick them up, so did the older members announcing loudly “Tet has come early.” Looking at the untidy garden patch, the old woman shook her head, saying “You kids are terribly impossible.” They all laughed.

On the first and second days of the new year, the apricot trees were not in bloom. Hạc felt that Tet was just like a Sunday with a wedding at some rich household with a lot of fire-crackers. Someone said, “Don’t pass the blame. These rural apricot flowers have nothing to do with your being without Tet,” then stopped short, looking at Hạc as if to say, “It is because no guy would take the bother to come this year!” Hạc grinned, then withdrew to her room to lie down and read some old issues of Tet magazines feeling deeply depressed and sad, “How old am I now? Why do I have to stay home during Tet holidays doing nothing?”

A nephew got on the bed, emptying his pocket and taking out a handful of watermelon seeds and another handful of red envelopes to be counted again. Hạc observed and said, “I see that you have counted them so many times.” Then the thought brought back to the old days. “I myself used to be like that, in the old days.” Then she dozed off.

With tiredness and disgust all the household acclaimed, “Tet’s over!” they set their alarm clocks to wake them up early for work. The old woman was now seen gathering fallen leaves, from this trunk to another with a haphazard firecracker sounding from a remote hamlet. Hạc went close to her mother, “So what?” the old woman grinned with her toothless mouth. “It’s a pity! But they may still bloom.”

Then the apricots were in bloom. As promised, one late afternoon, Hac received a friend and her male cousin. She left “for the market”, leaving her cousin with a message, “He’s a very decent man.” He was in fact a homely, sluggish man, holding his turmeric-colored cap. It took him a rather long time to take off his sandals. Hạc frowned, “Years ago when I was young, such homely guys were far from getting close to me!” But she thought to herself, “Why am I so bitter?”

They sat silently for a considerable amount of time. They leafed through the eight pages of a newspaper without reading any news. They found no topics to discuss. Hạc finally broke the ice, “Let’s go out into the garden to have a look at the flowers.” They went to a garden corner where the apricots were in late bloom dyeing the space yellow. Hạc thought, “Apricot trees are in bloom but it doesn’t make spring!” the two of them walked side by side with crossed arms on their chests, with the sound of rustling leaves under their feet. They still didn’t know what to say, and behaved as sternly as judges of a Tet flowers contest in spring.

It was getting on for dark, the last sun ray falling, like an old strip of silk stretching itself pale on the tree tops.

- Phan Thị Vàng Anh

Khách thương hồ

Chị lặng im nhìn hắn. Hắn lặng im nhìn ra trời mưa, ly rượu cầm mãi trên tay. Chị ăn khô đi, khô cá sặt đó. Dà, tôi không quen ăn khô. Chị uống nước đi, trà nóng đó. Chị cầm ly nhắp một ngụm nhỏ. Bên ngoài trời mưa vẫn lớn. Gió lồng như con ngựa hoang quật nghiêng ngả hàng tràm mọc theo bờ kinh. Nước đang ròng. Chiếc ghe nằm lọt sâu trong lòng kinh. Mưa siết trên vách lá che khum trên chiếc ghe. Thật hung dữ là gió Đồng Tháp Mười. Nhưng trong chiếc ghe thì thật yên tĩnh, một ốc đảo yên bình. Mưa lớn quá. Chị nói. Dà, chị uống trà đi, không nguội hết ngon. Mưa lâu quá, tôi có công chuyện đang chờ dưới ấp Mới. Mưa này người ta cũng phải thông cảm cho chị chớ.

Hắn là ai, từ đâu tới, chị không biết, chỉ biết hắn là chủ chiếc ghe thương hồ thường bơi dọc con kinh xuống ấp Mới. Tiếng rao mệt mỏi của hắn vọng từ dưới lòng kinh đôi khi cũng làm chị chú ý: “Ai tương chao, nước mắm, trái cây, rau cải... ơ ... ơ...”. Hắn còn bán cả tập vở học trò, có cả đôi ba tờ báo cũ nhưng không giảm giá, có lúc còn tăng giá mà vẫn có người mua để đọc. Ở đây xa xôi quá. Có thể hắn cũng chú ý tới chị. Chị có một giò, đi bằng chân giả như hắn. Chị bị thương hồi đánh Mỹ. Hắn thì chị không biết vì sao bị cưa một giò. Bệnh tật, tai nạn giao thông, hay chiến tranh? Hắn đi bằng tay nhiều hơn, hắn bơi chèo. Chiếc chân giả nằm lăn lóc nơi mũi ghe khiến ai cũng phải để ý. Giống hệt chiếc chân thật mới cắt ra từ cơ thể của ai đó. Cảm giác rờn rợn.

Sao anh lại bị mất giò? Câu hỏi ấy mấy lần mấp máy nơi miệng chị, lại thôi. Quan tâm đến đời tư người ta làm gì. Trời vẫn mưa lớn. Không có ghe của anh thì tôi ướt hết, bệnh không chừng. Tại sao lúc mưa thấy ghe tôi chị không xuống mà lại chạy để tôi phải bơi ghe đuổi theo? Hướng ấy làm gì có nhà ai để chị đụt mưa? Chị định chạy đi đâu? Tôi chạy điên đấy mà. Ôi, mưa lâu quá. Người ta đang chờ tôi. Chị thiệt là, mưa lớn người ta cũng phải thông cảm cho chị chớ. Đành vậy. Nhưng tôi vẫn áy náy. Tôi không quen tự dễ dãi với mình. Chị định nói với hắn như thế, lại thôi. Tâm sự với hắn làm gì. Im lặng. Tiếng mưa siết trên vách. Cái chân giả làm chị thấy vướng.Ghe chật. Phải chi ở nhà, chị đã tháo nó ra. Ông xã chị cũng công tác như chị à? Hắn lại hỏi rồi nói một mình qua miệng ly rượu. Lúc nào tôi cũng thèm có bạn rượu. Hắn không có ý chờ câu trả lời của chị. Nhưng chị lại muốn được câu trả lời. Đàn ông mấy anh có ai chịu cưới vợ què như tôi đâu. Nhưng chị kềm được. Việc gì phải tâm sự với hắn. Vả chăng hơn bốn chục tuổi đầu chưa chồng có hay ho gì đâu mà khoe. Trả lời có chồng rồi chị lại không muốn. Hắn không đáng bị chị nói dối. Hắn đã đối xử tốt với chị.

Hình như nước lớn. Chị vạch một khe hở nơi vách cà-rèm nhìn ra ngoài. Chiếc ghe đang nổi lên cao. Liệu mọi người có thông cảm với chị? Cuộc họp có đợi chị? Tại sao chị không đội mưa đi tới đó. Ngày xưa mưa bom bão đạn chị còn dám đi. Không, chị phải xuống ấp Mới ngay bây giờ. Nhưng mà dù sao thì cũng đã trễ quá rồi.

Đột nhiên chị trở nên liều lĩnh. Anh cho tôi miếng rượu. Mưa lâu quá, bây giờ cũng chưa chịu ngớt nữa. Chị cũng biết uống rượu à? Ăn khô à? Ban nãy chị giữ ý với tôi à? Ừ, mưa lâu quá, chưa khi nào mưa lâu và lớn như vầy. Chị uống đi, nếp đó.

Chị tháo chiếc chân giả ra. Để ngoài mũi ghe đó, chân giả sợ gì mưa ướt. Chị phì cười. Ừ, thật đơn giản, chân giả thì sợ gì khô với ướt. Chị đẩy chiếc chân giả ra ngoài mũi ghe. Chiếc chân giả của hắn cũng ở ngoài đó. Tại sao anh bị mất giò? Câu hỏi cũ lại mấp máy nơi khóe miệng nhưng sau cùng chị đã không hỏi.

- Hào Vu

Vagrant vendor on the river

She looked at him in silence. He too looked in silence at the rain, a glass of wine waiting in his hand. You eat the dried fish, lady. I’m not used to eating dried fish. Then drink some tea, some hot tea. She sipped at the tea. It was raining hard outside. The wind, like a hurricane, fluttered then flayed the cajuput trees along the canal bank. The tide was ebbing. The small boat was left deep in the canal bed. The rain poured onto the roof of the boat. How fierce the wind in Dong Thap Muoi was! Inside the boat, however, was complete peace. An oasis of peace. It is raining hard. Why don’t you drink the tea; it’ll soon get cold, no more flavor then. It has been raining for the while. They are waiting for me down there. But it’s raining hard and they know it. So don’t you worry.

Who is he? Where does he come from? She did not know. She knew only that he was a vagrant vendor on the river traveling the canal down to New Hamlet. His weary shout, echoing from the double canal, had caught her attention: “Come buy your sauce, fish sauce, soy cheese, fruit, vegetables.” Students notebooks were among his goods and, from time to time, a few old newspapers for sale at a higher price still got a buyer. It was such a remote place. She caught his eye. She had only one leg. The other was plastic like his. It had happened in the war against the Americans. But why did he have only one leg? Because of illness, a traffic accident, or of war? He moved with his hands rather than with his legs. He used the paddle. His false leg was at the bow, abandoned. It drew everybody’s attention. Exactly like a real leg cut from some living body. It looked awful.

Why did you lose your leg? She wanted to ask but did not. Why worry about personal matters? It was still raining hard. But for your boat, I would have been all wet and who knows, taken ill. Why didn’t you come take shelter in my boat when it started to rain? I had to sail hard to catch you. How could you find a place in that direction? Where did you intend to go? I just went blind. Oh, it had been raining so long. They are waiting for me. Oh silly! They must understand. You’re right. It must be that way but I can’t stop worrying. And she was going to say I have learned not to be so easy-going with myself. But why take him into her confidence? Silence. The rain poured on the boat roof. She began to feel uncomfortable with her false leg. The boat grew smaller. If you were at home she would unscrew the leg off. Does your husband work? He asked before answering himself over the glass. It’s really good to drink when it’s raining. If only you could drink. I always long for a drinking partner. He did not expect an answer but she wished to give an answer. She wanted to say you men would never accept marrying a one-legged woman like me. But she was able to stop herself. Why discuss such a confidential matter with him? But it would be unwise to reveal herself a spinster of 40! But she did not want to lie. He was too admirable to be treated with lies. He was kind to her.

It seemed the tide was high now. She made a little hole in the thatch wall through which to see out. The boat was higher too. Was it possible that they understood and were waiting for her? Why didn’t she go in the rain? She used to go into any shower of bullets and bombs. But too late anyway!

Suddenly she became quite bold. Give me some wine. It had been raining for so long. It had never stopped. Oh, you can drink. You can eat dried fish. You were so reserved. How come? It has never rained so long and so heavily. Ok have some more. It’s sticky rice wine. Very tasty. She unscrewed the false leg and put it on the bow. Whether it is wet or dry, it doesn’t matter. She burst out laughing at the idea. It’s true. No matter at all. She pushed her false leg out to the bow. His was out there too. Where did you lose your leg? Again, the same question. Again, she was able not to ask.

- Hào Vu

Ngổn ngang

Cái sân trước không có ai, lá tràm khô đậu sẽ sàng trên băng đá. Nhà trên cũng không có ai, cây chổi lông gà nằm chéo trên bàn chữ U, nửa ngoài đã sạch bong, nửa trong còn đóng váng một lớp bụi. Con Phèn chắc cũng đi cua gái, không thấy nhảy xồ ra, quấn lấy chân, tí tởn. Có tiếng nước chảy long tong ở đằng sau, chắc má tôi ở trong ấy.

Tôi ngồi bệt xuống ngạch cửa nhìn má tôi. Lâu quá không nhìn má, sao vai má gầy đi vậy không biết. Lưng còng xuống. Vai và lưng khẽ rung. Sao nhìn giống như đang khóc. Thiệt tình là rất giống như khóc và cũng thiệt tình là má khóc. Ai làm gì? Xảy ra chuyện gì? Sao má khóc?

- Viên, má đâu có dè, chuyện thằng Bảo với con…

Cuối cùng thì má cũng biết chuyện này. Má biểu tôi kể tường tận chuyện gì xảy ra giữa hai đứa. Má vừa lau nước mắt vừa nghiêm mặt:

- Đâu con kể rành má nghe coi.

Có những chuyện không thể rành rọt ừ thì một cộng với một được đâu má à. Tôi ôm vai má, cọ mớ tóc bụi bặm vào cổ má, ngó những giọt nước rỉ ra từ miệng vòi nước xanh rêu. Nên bắt đầu từ đâu hả má?

… Hồi đó, mỗi khi có dịp, tôi cũng ôm vai má như vầy an ủi, “Lo chi má, Bảo còn nguyên ở đó, mai mốt con rảnh con lấy chồng”. Má tôi hỏi chừng nào rảnh. Tôi cười, con đâu biết má ơi. Tôi đâu biết. Ngày của phóng viên trẻ là một ngày vô định. Má tôi cảm thấy sung sướng vô ngần khi buổi sớm còn thấy tôi vùi đầu vào đống chăn gối rối bù như tổ nhện và nói vói vô: “Viên coi nhà, má đi chợ chút” rồi thì đau khổ phát chai đi khi đón tôi ở cửa, nhìn vũng đêm chảy tràn sau lưng đứa con gái. Khổ như nhìn nồi chè khoai môn má cố công nấu hâm đi hâm lại cả tuần mà con gái chẳng về ăn. Ba thấy má rầu, cười biểu thôi đi, “Kệ con nó, con nhỏ đi theo cái nghề của ba Hậu nó ngày xưa, chắc ảnh cũng hài lòng”. Ba Hậu là chồng trước của má, là phóng viên chiến trường. Ông hy sinh khi trên tay vẫn còn bíu chặt chiếc máy ảnh ám khói sáng. Tôi yêu ông vì thường nằm mơ thấy người lính ấy với nụ cười hồn hậu (y chang trong bức ảnh thờ). Ông không nói gì hết, không đi gì hết, nhìn tôi cười, muôn thuở chỉ cười.

Ông tổng biên tập già hay cười, “Ngó con nhỏ trẻ trung xông xáo thấy mà thèm. Còn mình ngày càng tạnh nguội, thờ ơ, bất lực nhìn đời chạy qua nườm nượp”. Tôi cười bảo chú vẫn còn thương, còn ghét đấy thôi. Ừ, nhưng không dám nói. Còn tôi thì dám, tôi đã viết về những nghiệt ngã, thăng hoa, chạm xúc cảm vào từng ngõ ngách cuộc đời. Nguyên, cậu bạn đồng nghiệp có lần bảo, đọc bài của Viên, gặp Viên trong đó. Vậy sao, tôi cười, tôi có thấy gì đâu. Tôi sống bình thường lắm. Ngay trong tình yêu, tôi cũng hết sức bình thường. Yêu chẳng mộng mơ, tơ tưởng.

Cái hồi tôi với Bảo yêu nhau (cho tới bây giờ vẫn chưa xa lắm), tôi hay lại đằng nhà Bảo chơi. Nhà Bảo nằm trên một con đường dày đặc những cửa hàng thuốc đông dược và mỹ phẩm, trước nhà có một cụ già ép bìa kiếng cho học sinh bằng bàn ủi. Phòng Bảo, cái ban công nhà Bảo, với tôi, có cái gì đó vương vấn thiêng liêng. Chỗ này, ngày xưa, ba Hậu tôi nương náu khi còn hoạt động nội thành. Mẹ Bảo là cô chủ nhỏ dịu dàng, lúc hiểm nguy thắt ngặt, cô đóng luôn vai người vợ trẻ. Khi chúng tôi lớn lên, hai nhà khuyên chúng tôi yêu nhau, tôi nhận thấy mẹ Bảo với ba Hậu tôi ngày xưa hẳn có tình. Họ mong chúng tôi trả món nợ ân tình đó. Và chúng tôi hồn nhiên đến với nhau. Nhiều lúc thấy mắc cười quá chừng, tôi hời hợt, Bảo chu đáo. Nghề của tôi tung tẩy, bay nhảy như chim trời, Bảo lại tỉ mỉ vẽ chằng chịt những khu quy hoạch thành phố mới. Chúng tôi thường hôn nhau rất vội, lúc đó tôi nghe tiếng xe chạy xuôi ngược ngoài đường, dưới ban công lùng nhùng dây điện thoại. Tôi thảng thốt, đáng lý mình cũng phải chạy như vầy, phải guồng chân với dòng đời như thế này. Vậy là tôi quẩy túi đi.

Thật tình thì hồi yêu nhau, thi thoảng tôi nghĩ ra một chuyện gì đó để tăng thêm gia vị tình yêu. Tôi gọi điện kêu Bảo hớt tóc đi, để tóc dài giống du côn quá. Bảo hỏi: “Cái lần mà hai đứa mình gặp nhau là bữa mẹ chiên bánh xèo phải không?”, không đợi tôi trả lời (và cả chút thời gian cho việc nhớ lại), anh nói luôn, “Anh hớt tóc đúng sáu ngày rồi, hổm rày em ở đâu?”. Một lần tôi làm được một việc vĩ đại là nhớ ngày sinh nhật của anh. Ở Sông Đốc, hết đò, tôi quá giang tàu dầu về thành phố, chiếc tàu to kềnh ậm ị ghé bến lúc nửa khuya. Từ đằng xa thấy Bảo âu yếm hôn một cô gái dưới ban công. Ủa, lạ lùng thiệt, người con gái đó không phải là mình. Tôi không biết là Bảo thích một người con gái da trắng, tóc dài, chứ không mạnh mẽ bụi bặm như tôi, thích một người con gái lãng mạn đứng ở hè đường, dưới trăng để hôn nhau chứ tôi thì mắc cỡ cái khoản này kinh lắm. Tôi lặng lẽ về, nghe lòng buồn như ông Lưu Nguyễn ngơ ngác trở lại trần gian, mà Đào Nguyên phía sau lưng đã biền biệt mất rồi. Mấy anh dân phòng đi tuần, thấy con nhỏ lông ngông tao tác giữa đường, hỏi “Băng nhóm nào mà chừng này còn lang thang ở đây?”. Tôi cười. Đêm nay dài biết bao nhiêu…

Cái chuyện mà má tôi muốn biết chỉ có bao nhiêu đó thôi. Tôi kể cũng nhẹ nhàng bao nhiêu đó thôi. Bà thì thấy rằng tôi dường như mất mát quá nhiều, má nghĩ mất Bảo rồi, sáu tỉ người trên hành tinh này với tôi không là cái đinh gì. Bà mong tôi có một biểu hiện gì đó, chỉ cần nhếch nhẹ một chút đau khổ, má sẽ ôm tôi vào lòng biểu ráng khóc cho vơi bớt đi con. Tôi cũng thấy buồn kinh khủng lắm, sao Bảo làm vậy mà tôi không đau đớn vật vã gì hết. Sao tôi không đùng đùng gào khóc, sao không chạy lại đấm vào ngực Bảo, hỏi nỡ nào anh phụ tình em (cảnh này tôi thấy người ta hay làm trong phim).

Mà, đã kịp làm gì đâu công việc đã ngập đầu. Má kinh lắm, tưởng tôi vì thất tình mà lấy việc làm vui. Tôi nghĩ ra một cách an ủi má: “Con có người yêu khác rồi, má à”, má tôi hỏi ai, tôi chỉ Nguyên. Nguyên với tôi cùng chuyên trách trang xã hội. Lần nào đi công tác chung, ăn cơm chiều ở một chỗ heo hút nào đó, câu đầu tiên chúng tôi nói với nhau, tối nay mình ngủ ở đâu. Có lần chúng tôi rủ nhau ngủ chợ, ngủ thớt thịt cho ấn tượng chơi. Giữa hỗn độn, phức tạp, bức bối, nguy hiểm của đêm tối, Nguyên canh cho tôi ngủ. Nguyên yêu tôi. Tôi trả lời là yêu Bảo rồi. Mà tôi có phải là đứa con gái tốt đâu. Nguyên bảo: “Chưa biết tốt hay không là đã thương rồi”. Nguyên thấy thương thì thôi đi. Tôi cười, “Nói văn hoa một chút, hai đứa mình giống như đứng hai bên bờ sông, nhìn thấy nhau, nghe nhau nói nhưng không đến được với nhau đâu”. Nguyên cãi bướng “Nguyên có xuồng”. Tôi nổi quạu: “Chèo qua đi, tôi bắn bể xuồng cho mà coi”. Mà, tôi nghi Nguyên là hậu duệ của công chúa xưa nên lù mù yêu không tương lai như Mỵ Châu yêu Trọng Thủy. Nguyên toàn làm những chuyện cho tôi cảm động không thôi. Đi làm phóng sự về giữa đêm. Mưa thâm trầm dai dẳng. Tôi chạy xe, Nguyên ngồi sau, rướn người kéo vóng áo sơ mi ra che mưa cho tôi. Tôi chạy xe trong cơn mưa bồng bềnh, thấy mình như đất, rất mềm, chẳng xù xì chống chỏi suy tư, hồn nhiên vỡ ra, ngửa mặt giữa trời. Một ngày nọ, Nguyên tặng tôi một cái nguyệt cầu. Nguyên cũng chẳng xấu như thằng Cuội, tôi đẹp không bằng một li chị Hằng nên mới thoáng qua chẳng hiểu Nguyên tặng tôi vậy có ý gì. Và có ý gì khi bảo “Chạy xe qua nhà Bảo, Viên nên cẩn thận một chút, ở đó xe cộ đông, nguy hiểm vậy mà lần nào tay lái Viên cũng chao”. Ủa, vậy sao?

Ủa, vậy sao? Má tá hỏa khi hay tin Nguyên đã định cư vĩnh viễn ở nước ngoài sau khi tặng tôi quả nguyệt cầu. Nguyệt cầu của chia xa, của thằng Cuội, chị Hằng xoay mãi giữa đời nhưng chưa bao giờ được trông thấy nhau, được nhìn về một hướng.

Tôi về ngồi ngay chỗ ngạch cửa nhổ tóc bạc cho má tôi. Tôi không nói gì hết vì sợ mình để rớt nước mắt lên đỉnh đầu đã trống huơ của má. Má kể hồi sáng này dì Hai dưới quê có lên, tôi hỏi dì Hai đi đâu. Má nói bữa nay mười sáu, ngày tốt nên dì Hai đi trồng răng lại, mấy cái răng cũ chờ ăn kẹo cưới của con cháu gái, mỏi mòn quá nên rụng hết trơn rồi. Má bất thần hỏi:

- Thằng Bảo với con dang dở rồi, không tới đâu rồi, sao con không giữ thằng kia lại hở con?

Ui chao, má hỏi tôi ngay lúc tôi không bình thường nhất. Tự dưng tôi thèm được dốc hết lòng yêu thương ai đó để chia sẻ, dìu dắt nhau đi trên con đường đời ngổn ngang mà vì một nỗi đam mê nào đó tôi đã đánh mất rất nhiều.

- Nguyễn Ngọc Tư

Like in a mess

No one in the front yard, dried cajuput leaves lying temporarily on the stone floor. Still no one in the main house, a feather broom slanting on a Ushaped table, one half of it thoroughly clean, the other half coated with a layer of dust. The dog – Phèn – might have gone flirting with a female dog, it was not seen jumping out, round my legs jovially – water was heard streaming noisily in the back yard. Maybe mom was there.

I sat flat on the threshold looking at mom. Hadn’t seen her for a long time, her shoulders thinner, her back bent. They seemed to slightly shiver. It really looked like she was crying. And she was crying, indeed. What did they do to her? What happened to her? Why was she crying?

- Viên, I have no idea. Tell me, what happened between Bảo and you?

She had finally known what happened. She said to tell her the detailed story. She dried her tears and looked serious.

- Come on, tell me the whole story.

There were things not as simple as one plus one. I embraced her shoulders touching her neck with my dirty hair and looking at the water oozing from the mossy tap. Where to begin, mom?

… In the past, I used to embrace her shoulders comforting, “ Don’t you worry. Bảo is still there, intact. When I have nothing to do, I get married”. Then she asked when I would be free. “I don’t know, mom.” I grinned. I really didn’t know. A young journalist’s day was unsettled. She was really happy in the morning seeing me among a mess of blanket and pillows, like in a spider’s nest and saying, “Viên, you take care of the house, I’m going to the market… But then she was chafed with pains welcoming me back late at night with a puddle of night flooding behind. It was like looking at a bowl of sugary pasta she had made and heated again and again for whole week waiting for her daughter to come back to eat it. Dad said mom to forget about it “The girl follows her father’s career, maybe he is quite satisfied somewhere” Dad Hậu, mom’s dead husband, used to be a war correspondent. He died still holding fast to the smoking camera. I loved him because I often saw that warrior with his righteous smile in my dreams (exactly like that in the picture on the altar). He didn’t say anything, didn’t go anywhere, just looking at me and grinning, evergrinning.

The old editor – in – chief often smiled saying. “I just want to be like you, young and active. As for me, I am growing more and more uninterested, indifferent and uncapable looking at life flocking away”. I said just because he was infected with love and hatred. Of course, I didn’t dare speak it out. As for me, I dared, I wrote about extreme woes, sublime transformations. I directed my feelings into every path of life. Nguyên my colleague- once said he had met Viên – the author – in her writing – So what? I grinned I didn’t see anything. I led a really ordinary life. Even in love, I was extremely ordinary. Loving without dreaming, without longing.

During the time Bảo and I were in love (not quite long until now), I often came to his house for visits. It was on a street with lots of oriental medicament drugstores and cosmetics; across the street was an old man doing plastic sheet pressing for students with an iron. Bảo’s room and balcony inspired in me something of divine attachment. Dad Hậu had stayed here as an inside-cadre. Bảo’s mother was a mild mistress who, in dangerous situations, played the young wife. As grown – ups, we were encouraged by two families to make husband and wife. I knew that in those days of yore, Dad Hậu’s and Bảo’s mother had been in love. Now, they wanted us to pay the love debt – unwittingly, we were in an innocent love affair. It was something funny. I was as superficial as Bảo was considerate: my work took me as free as a bird, Bảo drew detailed and minute figures for new towns’ scheming projects. We often planted quick kisses when heavy traffic, was heard from below entangled telephone wire lines. I was startled I should have run as fast, forcing my legs to be mixed with such a fast stream of life – Then I picked up my bag and departed.

During that time, too, I sometimes invented new ways of love to make it more romantic. I called and told him to go have his hair cut, long hair looking like a gangster’s. Bảo reminded me of the time we had met when mom fried pancakes? Not waiting for my answer (and my remembering it) he went on “I had my hair cut just 6 days ago, where were you then?” For once, I remembered his birthday, an exceedingly exceptional memory. No more ships on the Đốc River at such a late time, I hitch-hiked an oil ship to town – The huge ship noisily and roughly arrived at midnight. From a distance I saw Bảo kissing a girl under the balcony. How strange, that girl was not I. I had never known Bảo liked a girl with white skin and long hair, not as strong and adventurous as I, he liked to have a romantic girl on a sidewalk to kiss in the moon light. As far as I was concerned, I was so shy in that regard. I silently left, broken-hearted as the two gentlemen Lưu Nguyễn when they returned to the earth bewildered with Elysium lost far away behind their backs. The night guards on patrol questioned me when they saw such a wild girlwanderer at such a late hour at night. “Of what band are you to be lingering out like this?” I grinned. The night will be very, very long…

Such was what mom wanted to know. The story was nicely told. She believed it was a great loss, thinking that not any men of the six billion people on this planet was worth my try. She hoped she could hug me at my slightest expression o woe, telling me to cry out. I felt my heart break, but why burst out crying. Why I hadn’t cried out. Why I hadn’t thumped at Bảo’s chest asking him why he had not lived up to my love? (a movie scene often seen).

Anyhow, I had so many things to do, no time for such sorrowful things – mom was scared thinking that I worked and worked to be forgetful. I made up a forceful way to comfort mom, “I have another boyfriend, mom”. She asked who? I said Nguyên – we were both in charge of the social page. Any time on our trip together, at our dinner, at a remote place some where, the first words uttered was where to sleep tonight. We once suggested sleeping in a market to be impressed, amid the messy, complicated and dangerous night. Nguyên stood guard while I was sleeping. He loved me. I responded by saying I had Bảo, that I was not a good girl. “I loved before knowing you were good or bad”, he retorted. “To put it a little lyrical, we are like two creatures on opposite riverbanks, seeing and hearing each other but unable to come to each other,” said I. “I do have a boat,” Nguyên was obstinate. “Row it and I break it,” I was irritated. To love blind, without any prospect. I guessed he was the offspring of Princess Mỵ Châu. He really moved me with his lovely love tricks. On our way back, the rain went on persistently and deeply. I rode the motorbike, he on the back seat, trying to cover me with his shirt flap. I rode the bike in the rain, bobbing and feeling like soft dirt, without any effort to selfcontrol, innocently open, with face up, to the sky. Once, he gave me a moon-like globe. Nguyên was not as ugly as the moon boy, and I far from being as beautiful as the lady moon. So I had no idea of the meaning of the gift. And what was his intention saying that “You should be careful at that span of street with heavy traffic, anytime you pass by Bảo’s place, you are not in full control of your Honda”. So what?

So what? It was like a thunderstorm striking mom when she knew that Nguyên was now a permanent resident in a foreign country after he had given me the gift. The moon like the ball of separation, of the moon boy, of the lady moon rotating in the universe all the time without any sight of each other, any view in the same direction.

I come home and sat right on the threshold picking mom’s white hairs. I stayed silent fearing I would drop tears on her partly bald head. She said my aunt had arrived that morning. I asked about the intention of her visit. She said she would have her new teeth planted, her real teeth fell off waiting too long for wedding dishes from her niece. All of a sudden, mom asked.

“All was finished between you and Bảo, why didn’t you ask the other man to stay?”

My God! What a silly question when I was out of my mind. Naturally, I just wanted to go all out to love, to ardently love someone to have things to share with and to help, support each other on the messy road of life. I had lost lots of things just because of a certain passion.

- Nguyễn Ngọc Tư

Sau những hẹn hò

Tỉnh dậy thấy trời tờ mờ sáng và tiếng radio, tiếng trẻ con léo nhéo ngoài đường, tôi mất vài giây để xác định xem lúc này là năm giờ sáng hay sáu giờ chiều. Đầu giường, một phong bì với rất nhiều con dấu chồng chéo nằm đợi. Tôi cầm lên, nhìn qua một cái rồi nhét xuống dưới chiếu. Đây là chỗ tôi để thư, những cái thư tôi ghét, cứ đêm đêm lại có cảm giác rằng mình đang nằm bẹp trên cái đống tình cảm này!

Chị Quyên bước vào, vén màn hỏi: “Thư thằng Lâm, phải không?”. Tôi cười: “Nó chứ còn ai!”. “Nó nói gì nữa?”. “Tôi không đọc, chắc lại là anh nhớ em, mưa buồn lắm, anh muốn biết em đang làm gì... Lải nhải mãi sao nó không bỏ vợ đi nhỉ?”. Chị tôi nhướn mày: “Nó bỏ vợ, mày có lấy nó không?”. “Không! Tôi ghê nó lắm!”. “Ghê sao mày vẫn đi chơi?”. “Vì những thằng con trai chưa vợ không rủ tôi đi!”. Chị tôi cười, bỏ ra ngoài. Tôi với tay bật đèn, thò tay xuống chiếu, lấy cái thư, thấy buồn cười, đây cũng là một hành động đáng ghét, tôi làm mà không cưỡng lại được, cũng như việc đi chơi với anh ta...

Mỗi tháng, Lâm lên thành phố một, hai lần.

Trở về nhà vào lúc chạng vạng tối, thấy chiếc xe màu nho dựng ở một góc sân, tôi thót tim lại, rã rượi nghĩ: “Nó lên rồi!”. Phản ứng đầu tiên của tôi là muốn quay xe lại, đi tiếp, rồi sau đó, cũng là không cưỡng lại được, tôi vào nhà, hất hàm: “Anh lên hồi nào?”. “Đến thành phố cách đây hai giờ!”. Tôi ghét cái thói kể công đó, cái lối biểu lộ tình cảm đó, nó có vẻ giả tạo ở Lâm, nhất là khi anh ta nhìn, mắt buồn bã, yêu đương... Rồi sợ tôi chưa hiểu, Lâm thêm: “Anh phải đến em ngay”. Tôi phẩy tay: “Biết rồi! Không ai ép anh phải thế!”. Anh ta ngồi im, không gian xung quanh thoảng nước hoa và tiếng giở báo khẽ sột soạt. Rồi anh nhìn trước sau, hỏi tôi: “Em rảnh không?”. Tôi ngả đầu ra ghế, nhướn mày: “Để làm gì?”. “Cà phê?”. Anh ta ngoan cố dưới cái vỏ rụt rè mà các anh có vợ thường hay có, và lần nào cũng vậy, tôi im lặng vài phút, thấy ghê ghê với một cảm giác là lạ. Rồi tôi chợt oán những bạn trai hằng ngày của tôi, những người đã để tôi phải đấu trí trong những tối thứ bảy, chủ nhật này, và đổ tội cho lòng căm tức, tôi đứng lên, bảo: “Đợi hai phút, em thay đồ!”.

Chúng tôi chậm rãi vòng vèo các phố. Tôi nghĩ đến vợ Lâm, giờ này ở Vũng Tàu, nghe ì oạp sóng biển mà nhớ chồng, Lâm vẫn nói, đều đều, buồn buồn. Đôi lúc tôi nhãng đi, không rõ anh ta đang bày tỏ điều gì. Hình như anh ta nhắc lại cái ngày mới biết tôi, đứng chờ vêu vao trước cổng trường, rồi những quán nước hiếm hoi mà chúng tôi đã tạt qua. Rồi buồn hơn, vẻ “bỏ mặc”, oán trách hơn, anh ta nói về gia đình xa lạ của mình. Tôi ngồi sau, buồn cười, chẳng lẽ Lâm không thấy rằng nhờ anh lấy vợ mà tôi mới đi chơi nhiều với anh ta hơn sao; nhờ có vợ, anh mới trở thành một trò chơi lạ đối với tôi, không ràng buộc, không ai được hy vọng...

Dừng lại ở một quán cà phê, trong khu vườn, Lâm chọn một chỗ ngồi tối tăm, thanh minh: “Cho đỡ ồn!”. Tôi vênh mặt: “Không, em thích sáng, thích ồn. Nếu tránh ồn, về vườn nhà em thiếu gì xó xỉnh!”, và tôi đến ngồi bên cái bàn kê sát bể cá, trước mặt là cái tượng thạch cao mỉm cười thờ ơ trong ánh đèn lá cây ảm đạm. Tôi bỏ kẹp tóc xuống bàn, một cái kẹp rẻ tiền với bông hoa vải rũ rĩ. Lâm cầm lên nhìn, tư lự. Tôi cười: “Thích không? Em sẽ mua tặng vợ anh một cái”. Lâm nhìn xa xôi, vẻ uất ức. Tôi phì cười: “Chị chừng nào sanh?”. “Có lẽ tháng sau!”. “Anh sẽ đặt tên gì?”. “Em đừng hỏi, anh không muốn nhắc đến đứa bé!”. Tôi chợt thấy thương hại đứa bé, chưa ra đời đã bị nói xấu!

Trưa qua, Chân nằm vắt cẳng lên người tôi, thủ thỉ: “Tao không biết sẽ đi tới đâu, ông bồ tao không biết có bỏ vợ được không?”. Tôi cười: “Chuyện đó theo tao có gì khó khăn nếu người ta muốn!”. Chân lắc đầu buồn bã: “Mày tưởng, còn đứa con, ổng nói tội nghiệp thằng con, ổng còn muốn sống chẳng qua cũng vì nó!”. Rồi Chân thở dài: “Tao muốn chết quách đi cho rồi! Vì sao những người hoàn hảo đều vội đi lấy vợ?”. Tôi đùa, xoa đầu nói: “Mày ngu lắm, đáng lẽ mày phải nói: sao đàn ông đợi đến lúc có vợ rồi mới trở nên hoàn hảo?”. Rồi tôi hỏi Chân: “Theo mày, hoàn hảo là sao?”. “Khó nói lắm. Tao thấy họ không chấp nhất và nhút nhát như bọn con trai, họ không kiêu căng và ghen tuông vớ vẩn!”. Tôi cười: “Bởi vì họ đã mất hết quyền để làm những việc ấy với bất cứ ai, ngoài các bà vợ!”. Rồi tôi nhớ đến Bảo, đến Trung, những bạn trai vừa kiêu ngạo vừa nhút nhát của tôi, họ vụng về tìm cách che đậy tình cảm của mình như tôi phải che đậy thịt da của tôi!

Tôi nhớ một buổi trưa, Chân và tôi chở nhau về vùng ngoại thành trồng toàn rau thơm - nhà Hiển. Vừa chạy xe thẳng vào vườn, Chân vừa nhăn nhó than: “Xa ơi là xa!”, rồi kêu lên: “Ơ, mày nhìn! Thằng nào nằm kia?”. Dưới gốc vú sữa, trên cái phản tre, người mà tôi yêu đang ngủ. Hiển dựng cái sào hái trái vào tường, phủi tay, cười: “Đi đâu mà tạt vào đây thế này?”. Tôi đưa mắt về phía cái phản: “Bảo lên hồi nào vậy?”. “Từ sáng. Nó mới ngủ được vài phút đó, gọi dậy đi!”. Tôi đi nhẹ tới gốc vú sữa, những bóng nắng tròn tròn xuyên lá trải trên phản, trên ngực Bảo, và sợi dây chuyền dài vắt trễ nải một bên cổ. Tôi cúi xuống cởi găng tay bịt ngang mặt Bảo và Bảo cười, nắm hai cánh tay tôi. Nghe loáng thoáng đằng kia tiếng Hiển nén cười, bảo Chân: “Xuống nhà rửa mặt đi!”. Bảo nói: “Khi Giang tới, Bảo biết hết mà. Ngồi xuống đi Giang!”. Tôi lưỡng lự: “Bảo nằm, làm sao Giang dám ngồi!”. Bảo cười: “Ngồi đi!”. Tôi ngồi xuống, bối rối. Bảo nói: “Ngồi hẳn lên đi, Giang!”. Tôi thu hai chân, xếp bằng, càng bối rối hơn. Bảo gọi: “Cúi xuống đây, Bảo nhặt cho con gì trên tóc kìa!”. Tôi cúi xuống, gần như nín thở vì yêu, và Bảo để vào lòng tay tôi một con kiến vàng đang cong lưng gây sự. Không biết làm gì hơn, tôi ngắm nghía giống côn trùng tầm thường ấy và gió vườn chợt thổi làm lá cây lả tả rụng xuống quanh người...

Bảo nằm, tay vắt ngang trán: “Lâu rồi không gặp Giang, Giang đổi lớp rồi phải không?”. Tôi gật đầu. “Sao vậy? Giang kẹt giờ ở trường hả?”. Tôi lại gật đầu, nghẹn ngào. Gió vườn lao xao, Bảo cười, khoe lớp học thêm bây giờ vui lắm, thầy dạy sách mới hay lắm. Bảo nói: “Giang về lại đi!”. Tôi buồn bã lắc đầu. Tôi không dám quay về, tôi không muốn mất thêm thì giờ cho Bảo, cho mối quan hệ suốt mấy năm trời không dẫn về đâu này...

Hiển bưng hai ly nước ra phản cho chúng tôi, rồi vào, dặn với lại: “Để tao tắm xong rồi đi cà phê nhé!”. Bảo nhìn tôi: “Lâu lắm rồi tụi mình không uống cà phê há Giang?”. Tôi cười: “Và Bảo cũng lâu rồi không đến nhà Giang?”. Bảo ngọ nguậy, phụng phịu như một đứa trẻ con: “Không rảnh mà, chiều nào cũng phải đi với tụi nó rồi!”. “Đi đâu?”. “Bida”, và trong tích tắc tôi nhận ra tia nhìn khoái trá của Bảo khi thấy câu nói của mình đã làm tôi sụp ngã. Tôi cắn răng, nghĩ: “Mình lại bị vờn rồi!”, và cố gắng bước xuống khỏi phản, khen cây phong lan sao mà nở thật nhiều hoa và làm như hồ nghi tính thật giả của cánh hoa để chạy lại săm soi, nghiêng ngó...

Tôi căm ghét những câu nói làm ra vẻ vô tình của Bảo. Đó là thứ vũ khí mà khi còn trẻ, người ta đã ngu dại sử dụng một cách bừa bãi để đo lường tình cảm đối phương; rồi người ta sẽ hối hận ngay sau đó, nhưng thường là đã muộn rồi, tình cảnh thường là đã bẽ bàng rồi, như tôi vừa qua chẳng hạn... Tôi đi quanh những chậu hoa, hoảng hốt nhớ lại những gì đã làm cho Bảo trước kia: những cuộc đi chơi, những cuốn tập đặc chữ, những buổi ra về chờ đợi và tôi tự trấn an: “Không! Bảo ra vẻ vậy thôi, tự dối lòng vậy thôi!”, cũng như tôi đã tự dối lòng mà rời bỏ lớp học.

Bảo gọi: “Lại đây, Giang!”. Tôi quay về ngồi lại phản, nhìn Bảo nằm bên cạnh yêu thương như nhìn một đứa con của mình, rồi tôi cúi xuống, chán nản, tay đùa sợi dây chuyền của Bảo. Bảo nhìn đăm đăm vào nốt ruồi nơi tai tôi, hỏi: “Giang có bạn chưa?”. “Rồi - tôi cười - toàn là các bạn đã có vợ. Giang thấy những người đàn ông đã có vợ luôn luôn nói ra miệng những tình cảm yêu thương không có trong lòng, còn các anh con trai chưa vợ luôn nói ra miệng những tình cảm hờ hững cũng vốn không có trong lòng, phải không?”. Bảo nhổm dậy: “Giang biết như thế sao còn chọn những ông kia làm bạn?”. Tôi đùa, xoa đầu Bảo: “Vì tôi không đủ thời gian đợi đến ngày các bạn chứng minh được sự chân thành của mình, hiểu không?”. Rồi tôi cười, vắt sợi dây chuyền lên mặt Bảo và bỏ vào nhà.

Trở về lúc mười một giờ đêm, tôi đã có thể ngồi gần Lâm hơn cho bớt lạnh và kể đủ thứ chuyện vặt vãnh cho anh ta nghe. Diễn biến tâm lý mỗi lần gặp Lâm bao giờ cũng thế: đầu tiên là sự ghê ghê, khi đã ngồi lên xe là sự buông xuôi và dần dần quen đi, để đến giờ này thì lại muốn hỏi: “Chừng nào anh lên?”. Tôi vẫn nghĩ, cái gì làm tôi vừa thích vừa ghét ở Lâm? Anh ta đẹp và từng trải, anh ta sung túc mà khinh bạc tiền nong, có điều, lúc nào anh cũng trầm ngâm, vẻ tư lự hiền triết với những triết lý về cuộc đời mà hàng trăm ngàn miệng người đã nói, và tôi đúc kết: “Già nua!”, đây là cái mà tôi không cần!

Xe đi chậm chạp giữa phố khuya, tiếng xe ù ù nho nhỏ trong đêm, hai bên đường chỉ còn ít quán nhậu vỉa hè hay trà đêm hoạt động, hoặc giả mấy anh dân phòng ngồi phanh ngực trước cửa ủy ban tán gẫu. Lâm buồn bã: “Anh có thể chở em đi như thế này cả đêm mà không mệt. Trưa mai anh phải về rồi, anh không muốn về chút nào, cái gia đình xa lạ của anh!”. Rồi anh ta hít một hơi dài, thở ra mệt mỏi, rất kịch. Tôi nhìn xuống mặt đường: “Lại sắp có trò vui rồi đây!”, và ra vẻ oán trách, tôi nén cười: “Vậy sao anh không ly dị?”. “Em còn trẻ con lắm, mọi chuyện đâu phải đơn giản như em nghĩ!”. Tôi ước chừng anh ta đang cười thầm mà cũng có thể không phải như vậy. Trong những trò như thế này, chưa chắc ai đã là đồ chơi của ai, chỉ chắc chắn một điều là, dù gì, cuối cùng tôi cũng nắm phần thua thiệt. Tôi đặt tay lên vai Lâm: “Anh biết em ghét anh vì cái gì không? Vì trong tất cả các bạn của em, chỉ có anh là hay nói xấu vợ con. Em ghét cái trò lén lút của anh lên đây hàng tháng, em ghét anh lúc nào cũng ra vẻ buồn bã nhưng con anh vẫn nối đuôi nhau ra đời...”. Rồi tôi bảo: “Anh dừng ở đây đi, em muốn vào nhà bạn em một chút!”. Anh ta bảo: “Khuya rồi, anh không muốn. Anh phải giao em cho mẹ em đã!”. Tôi cười: “Em đã lớn lắm rồi, muốn cưa sừng cũng không được nữa rồi!”. Anh nói: “Thôi, tùy em! Rồi anh sẽ viết cho em, em sẽ hiểu. Em ngang ngạnh và không chịu nghe ai, vậy nên anh sẽ không giải thích bằng miệng với em. Em ở lại khỏe, anh đi!”. Tôi lặp lại: “Anh đi!”, và cúi đầu bước.

Tôi không ghé nhà ai, tôi về thẳng nhà. Đêm, bên hồ nước, những người yêu nhau cũng đã chia tay, chỉ có trăng trước rằm, lạnh lẽo và cô độc giữa trời cao không mây. Tôi đi dọc theo những hàng cây, thấy lòng như đang tan ra, loang lổ. Sẽ đi về đâu những tình cảm “không cao trào” này? Không ai tự quyết định được chuyện gì, không ai dám liều mạng hứa một điều gì, và người ta dễ dàng làm những chuyện điên rồ trong lúc đợi chờ vô vọng. Tôi bước trên đường đêm, nghe cát đá lạo xạo dưới chân và nghĩ về lớp học cũ của mình. Ngày mai, nhất định tôi sẽ quay về. “Đừng trốn nữa - tôi nghĩ - đừng trốn nữa!”, đấy là thế giới của tôi, những cực hình của nó xét cho cùng cũng lại là niềm vui. Có thể chỉ vì quá yêu nó mà tôi đã khổ, và tôi hít một hơi dài trong gió đêm, như cố thu hết hương hoa bạch đàn, thiên lý hai bên, ngào ngạt.

- Phan Thị Vàng Anh

After the romance

I woke to the light of dawn, the sound of the radio and of children playing noisily. It took several moments before I could decide whether it was 5:00 in the morning or 6:00 at night. On the bed side table lay an envelope with many seals. I picked it up and after a quick glance slipped it under the mat, the place I put all the letters I disliked. Night after night I slept on this mound of emotion.

Quyên came in to ask me about it. “The letter was from Lam, wasn’t it?” I grinned, “It couldn’t be anyone else.” “What else does he have to say?” “I didn’t read it. I’m sure it goes something like this: ‘I miss you. The rain is very sad. I just want to know what you are doing. Why doesn’t he just go and leave his wife?”. Quyên raised her eyebrow. “Would you marry him if he left his wife?”. “No, I loathe him!”. “Loathe? Then why do you go out with him?”. “Because unmarried boys never ask me!”. She grinned and left the room. I reached for the switch and, putting my hand under the mat, I took out the letter. It was a weak, hateful act, but I couldn’t resist, just like my going out with him...

Lâm came to the city once or twice a month...

Coming home at dusk, seeing his burgundy motorcycle parked in the yard, I felt my heart jump. “He’s here!” I thought . My first reaction was to want to turn back and circle around on my bicycle, but then I couldn’t resist, I came into the house and said, “Oh, when did you come?”

“I came arrived in the city about 2 hours ago!”

I hated that, this boastful way of showing affection. He never seemed to tell the truth, but always wore this sad, caring expression. As if afraid I would misunderstand, he repeated “I came here right away!”

I waved my hand at him, “I know, but no one forced you to!”

He sat there in silence. I could smell the scent of his cologne and hear the rustle as he turned the page of the newspaper.

Then he looked around him and asked, “Are you free?”

I leaned back in my chair and lifted my eyebrow, “What for?”

“Coffee!” He was so sure of himself beneath that timid mask so common in married men. Then it came over me, this strange sensation that struck me in silence every time. I blamed the others, the boy friends who had put me in this position, who condemned me to this game of wits on my Saturday and Sunday nights. Then from hatred and desperation I gave in. “Two minutes, I’ll go and change my clothes.”

Slowly we ran along the street. I thought of his wife. What she was doing now in Vũng Tàu, listening to the waves and missing her husband. Lâm kept talking in that sad, serious voice. At times, I didn’t pay attention, losing track of what he was talking about. He mentioned the day we first met, when he waited in front of the school and then we went together to a café. Sadly, with a hint of resignation and blame, he talked about his alienation from his family. Beside him it struck me as funny. How was it he could not see that it was thanks to his being married that we could be together, that he could be a strange game to me - no ties and no hope?

We stopped in a café, a garden café and Lâm picked out an obscure place, claiming he wanted to be far from the noise. I met his eye and objected, “I like light and noise! If you really want quiet, why don’t we go back to my garden, it is full of darkened corners!” I went and sat at a table by the aquarium, in front of a statue which smiled shamelessly in the dim light, I put my hair pin down on the table, a cheap one decorated with fake flowers. Lâm picked it up, deep in thought. I grinned “You like it? I’ll buy one for your wife?” He seemed remote, angry. I laughed and pressed on, “When will she deliver the child?”. “Maybe next month”. “What name will you give it?”. “Don’t ask questions. I don’t want to talk about it.” I felt sorry for the child all of a sudden. Not even born and already dismissed.

The previous afternoon, Chân lay her legs across my body and whispered, “I wonder how things will turn out, whether he will desert his wife.” I smiled, “If that’s what you really want, it’s not so difficult.” Chân shot back “That’s what you think, but you’ll see. He still has a son. He said he worries about him, he lives for that child.” She sighed, “Sometimes I want to kill myself. That will be an end. How come perfect men marry so early?”. I stroked her head and joked, “You fool. You should ask: Why do men have to wait until they get married to become perfect?”. Chân asked a harder question, “What’s your idea of perfection?”. “That’s a difficult question. Married men are not as timid and stubborn as unmarried men. They are less arrogant and pointlessly jealous.” I smiled. “That’s only because they are not allowed to behave that way besides with their wives!”. Then I remembered my ex-boyfriends Bảo and Trung, both timid and arrogant at the same time, awkwardly hiding their feelings the way I had to hide my skin.

I remembered early an afternoon.

We rode to the suburbs to Hiển’s house where they grew fragrant herbs. Chân stopped her Honda right in the garden, complaining how far it was. “Look,” she said, “Who’s that lying over there?” There on a bamboo cot, in the shade of the star apple tree my boyfriend was sleeping. Hiển turned to us and leaned the picking-stick against the wall, “Why are you here? What a surprise!” I indicated the cot with my eyes, “When did he get here?”. “Early this morning. He just fell asleep, go wake him.” Silently I crept over to the star apple tree. The light pierced the foliage and fell on the cot across Bảo’s chest and the pendant which hung from a loose chain around his neck. I took off my glove and draped it over his eyes. He smiled and took my arms. I heard Hiển’s muffled laugh. He said to Chân, “Go wash your face down there,” then he turned to me; “I knew when Giang came. I knew it all. Please have a seat.” I hesitated, “With you lying there, how can I take a seat.” Bảo smiled, “Sit there.” I sat down embarrassed. Bảo said, “Relax, be comfortable, Giang.” I sat on the cot with my legs crossed, feeling all the more embarrassed. Bảo told me, “Lower your head. I have to pluck an insect out of your hair.” I did as he said, taking a deep breath out of love. I was happy. Then Bảo placed a yellow ant in my palm, which was bending its back ready for an attack. Not knowing what to do, I just stared at this tiny insect as wind shook the leaves around us...

Lying with an arm across his forehead, Bảo mumbled, “I haven’t seen you in a very long time. You changed classes, right?” I nodded. “Why? Some problem with your schedule at school?” I nodded again. I couldn’t speak. The wind rustled among the trees and leaves in the garden. Bảo talked about classes and some interesting new books. “Come back to class, Giang.” I shook my head sadly. I did not want to come back. I did not want to spend more time with Bảo on a relationship that, for many years, had not gone anywhere...

Hiển brought us two glasses of water. He left, reminding us, “Let me take a bath. After that we’ll go to a café.” Bảo looked at me “It has been a long time since we had coffee together.” I smiled, “And it has been a long time since you came to see me.” Bảo moved slightly, sulking like a child, “I did not have the time. I had to go with them all afternoon.” “Where? To play billiards!” In an instant I perceived a satisfied expression on his face as he noticed his own speech had given out on me. I clenched my teeth thinking, “Once again, I am being played with.” I tried to get up off the cot, saying that there were so many orchids and as if in doubt of their being real flowers I went closer to take a look.

I hated Bảo’s innocent-seeming speeches. They served as a weapon we often used-when we were young to measure our opponent’s affection. Right after you would hurry to take it back, but sometimes it was too late. I often as ashamed and awkward as I was then. I walked around the orchids, embarrassed at the memory of all we had done together: trips taken together, densely-written notebooks, waiting after school. I calmed myself, “Bảo was just pretending. He was trying to delude himself.” As I had deceived myself by leaving class.

Bảo called out, “Come here, Giang.” I went back to the cot, looking lovingly down at Bảo like my own child. I stopped, suddenly tired and ran his pendant playfully through my hand. He stared at a beauty spot beside my ear and asked “Have you had a boy friend?” “Yes, but they are all married”. “You realise that married men speak indifferently of the love they don’t really have and unmarried men always do the same. Isn’t that right?” Bảo sat up, “Then why do you choose them - the married ones.” I stroked his head again, joking, “Because I don’t have enough time to wait for you young people to prove your honesty. Do you understand? Then I laughed flinging the pendant up across his face and going into the house.

Back home at 11 o’clock, I could have sat close to Lâm to share the cold and told him trivial things. Each time I met him, it was the same. The same process repeated in me. At first I hated him arriving on his motorbike, then I gave in to fate, gradually I got used to it and finally the inevitable question. “When will you be back?” I wonder what drove me to these likes and dislikes. He was handsome, experienced, self-sufficent and didn’t care about money. He was always thoughtful, but philosophically mediocre. I realised he must be getting old and this I didn’t need.

The motorbike ran slowly over deserted streets, breaking the late night stillness. On the sidewalk were a few bars and tea stalls and some civil defence agents chatting at their posts, shirts unbuttoned to reveal their chests. Lâm said sadly, “I can drive you like this all night without feeling tired. I’ll go back to my family tomorrow at noon”. This I don’t like at all, my unfamiliar family!”. Then he took a deep breath, tired, dramatic. I looked down at the pavement, “There will be a merry game,” I tried to stifle a laugh to look indignart, “Why not get a divorce?”. “You are so childish, it is not as simple as you think.” Maybe he was quietly grinning or maybe not. In this game, who was whose plaything. Only one thing was for sure, that in spite of everything, I would lose. I put my hand on Lâm’s shoulder, “You know why I hate you? Because with my friends you are the only one who speaks ill of your wife and child. Secretly I make you come up here each month. I have you looking sad all the time but I am sure you will have a dozen children.” “Stop here,” I told him, “I want to stop at my friend’s for a moment.” “No, it’s too late now, I have to bring you home to your mother.” I grinned, “I’m no baby. Even if you want to, you can’t cut my horn.” Lâm yielded finally, “Okay, it’s up to you. I’ll write. You’ll understand, you’re just too stubborn to listen to anyone. I can’t explain things to you. You won’t listen, so take care. I am leaving.” “You’re leaving.” I repeated, silently walking on.

I did not stop once, going directly home. It was late and all the secret lovers had already left the pond. The moon was almost full, just before the midmonth and the sky was cold and cloudless and lonely. Walking between two lines of tall trees, I felt my heart melt and scatter. Where would they go, all these bottled up feelings with no resolutions. No big decisions would be reached, no promises would be made, no crazy acts would be done in desperation. I kept on walking on dark streets, listening to the crutch of gravel and sand underfoot, thinking of my old class. Tomorrow, I would go back to it. “Don’t try to avoid it. Don’t...”. I told myself to go back to it and these torturous diversions were after all joys. Perhaps I only suffered so much out of too much love. I found myself taking a long deep breath, as if to extract and swallow up all the fragrance from the eucalyptus and flowering vines, so suffocatingly sweet.

- Phan Thị Vàng Anh

Sông Lấp

Mão rẽ vào thăm con. Bé Lưu cũng ngả vào lòng bố. Nhưng nó vẫn gọi bằng chú, thói quen từ khi biết nói, mặc dầu tôi vẫn mắng nó, hôm nay vẫn mắng:

- Bố đẻ của con, con phải gọi bằng bố!

Con bé òa khóc, vùng chạy úp mặt vào cánh cửa. Tôi nao lòng.

Nghe anh nói, tôi càng nao lòng. Người tôi nổi gai. Tôi cũng vẫn thế, không đổi được ư? Mối tình đầu tôi đã liệm và mai táng nó. Tôi đã đoạn tang. Cũng đã hết cả lòng căm giận. Có thật tôi đã nguội lạnh rồi không?

- Anh dỗ nó đi, em đi giặt.

Thực ra tôi chạy trốn. Tôi chỉ kìm nổi nước mắt khi ra tới bờ sông.

Con sông trôi bao kỷ niệm êm đềm, cũng là con sông mấy lần tôi định đâm đầu xuống, sau những lần nghỉ phép, vay phép, lếch thếch bế con xuống Hải Phòng, rồi lại lếch thếch bế con về, mỗi lần một cay đắng hơn.

Tôi vẫn nghĩ lái xe mấy ai không bồ bịch, nhưng rồi sẽ chán, vì chẳng có ai có thể yêu Mão bằng mình. Năm năm chờ đợi, lúc Mão còn tại ngũ ở Tây Nam, đi làm, dành được đồng nào, lại vào thăm cho đỡ nhớ nhung. Bố tôi chửi bảo Mão mắt trắng, môi thâm, không tin được. Tôi lại thấy mắt đen, môi đỏ.

- Con chỉ cần sống với anh ấy một ngày, cũng sướng một đời!

Ô hay, cầu một ngày, được những hai năm, cho tới khi bé Lưu bập bẹ, còn khóc nỗi gì.

Đoan lau nước mắt cho tôi. Đoan cũng lính biên giới, nhưng phía Bắc về, thợ điện cơ quan. Được, đã thế, đây cũng bồ bịch. Tôi nghĩ vậy, bất cần đời, đơn giản, vì Đoan trai tân, kém tôi hai tuổi, thiếu gì gái mười chín, đôi mươi. Trước đó, vẫn mày tao. “Đoan, chữa cho tao cái cầu dao”. “Ăn kem, chị cho một cái”. “Xì, chị tao á?”... và Đoan cười, hàm răng đều nhỏ, có lẽ đến già trông vẫn trẻ con. Ngờ đâu, Đoan yêu tôi thật, yêu bằng mắt và tình yêu bé Lưu. Con bé suốt ngày quấn lấy Đoan. Dư luận ầm ĩ, trai tơ, gái nạ dòng, chồng bỏ rơi. Ông phó giám đốc, chú ruột Đoan, lộn ruột, tát vào mặt cháu ngay tại phòng tôi. Bé Lưu ôm chân Đoan nức nở.

Tôi càng rối bời, khi mẹ chồng lên khuyên tôi nghỉ không lương mấy tháng, xuống Hải Phòng dọn hàng giải khát, nhà bà mặt đường, bên sông Lấp, gần nhau, mọi chuyện sẽ êm dần.

Nhưng hai tháng, sáu mươi đêm, đêm nào cũng giống đêm nào, một hai giờ sáng, Mão mới về, hơi bia nồng nặc, dội nước ùm ùm, rồi vào nằm cạnh tôi, như con trâu mộng bên cái xác ve, quay mặt, ngáy liền một mạch tới sáng.

Ôi giá một đêm, Mão thức giấc, nắm bàn tay tôi (bàn tay thôi), tôi sẽ òa khóc:

- Tắm nữa đi, tắm bằng nước mắt của em cho tỉnh lại, cái đồ lú lẫn, cái đồ phụ bạc mắt trắng môi thâm.

Mão nói toẹt ra đã yêu người khác:

- Sự thể như thế, ở được với nhau thì ở.

- Em không thể ở như thế được.

- Vậy làm đơn đi, anh ký.

Đơn viết bằng nước mắt, nước mắt nuốt vào, quánh đen thành mực, cần gì Mão ký.

Đoan không giận tôi:

- Thôi cứ thế cho hết nhẽ, có điều mấy tháng anh nhớ con bé quá.

Đơn mình tôi ký, trở thành bên nguyên.

Hai năm bướm hoa đã chán, Mão đến chỗ tôi nhiều lần, tha thiết chuộc lại lỗi lầm.

- Nhưng thiếu bố Đoan, con bé buồn chết mất!

- Con anh, chỉ anh mới là bố nó.

- Vậy anh thử xem, em sợ nay mới là bố thì hơi muộn.

Và chiều nay, Mão thử. Bé Lưu khóc. Mão rầu rĩ:

- Thôi cứ để nó gọi anh bằng chú, còn hơn phải gọi bằng bố mà quay mặt đi sùi sụt thế kia.

Tôi lại rơi nước mắt ở bờ sông.

Tối, nằm bên Đoan, tôi hỏi:

- Sông có linh hồn không anh?

- Có chứ.

- Khi nó bị lấp, hồn nó còn không?

Trời ơi, sao mãi tôi vẫn chưa yêu Đoan bằng trước đây yêu Mão, mặc dầu tôi đã cố rất nhiều.

- Đừng giận em, nhé. Có phải em không muốn yêu anh gấp mấy thế đâu.

Tôi đã cùng Đoan bơi trên dòng sông khác.

Thế mà chiều nay nước mắt vẫn rơi. Có phải những giọt cuối cùng của con sông xưa đã thành sông Lấp hay không?

Hồn mày đấy ư, sông Lấp ơi!

- Nguyễn Bản

The Filled River

Mão stopped in to see his daughter. Little Lưu fell into his arms, calling him uncle as she had ever since she learned to speak. I reprimanded her once again, “You should call him “Dad”. He’s your father.”

Little Lưu burst into tears, breaking free of his arms and hiding her face against the door. I was gripped by tears as well.

Hearing his voice, I was even more moved. It gave me goose flesh. I was like that. I couldn’t help it. I had buried my first love and now the mourning was over. The hatred was spent. Was it possible I no longer loved him?

“You console her. I’ll do the laundry.”

Actually I was trying to run away. I held my tears until I reached the river bank.

This river was full of memories, fond memories, the very river where I decided to jump many times when I took time off work to take the child to Hải Phòng and back. Each time my heart was filled up with more bitter sorrow.

I always knew drivers chased girls, but I thought that he would get tired and stop acting that way. No girl could love him more than I did. When he was in the army, I waited for five years for him to change. I spent all my savings on bus fare to go visit him. I loved him so much. My father protested, saying that a man with white eyes and dark lips like Mão could not be trusted; but when I looked at him I saw only black eyes and pink lips.

“If I could live with him one day, I would have a lifetime of happiness!” I used to say.

How silly wishing for a single day with him, I had had two years, waiting for little Lưu to talk, so what was the complaint?

Đoan dried my tears. A border patrolman from the North, the company electrician. To get even, I took a lover. I didn’t care. Đoan was a new man. He had never known a woman. Two years younger than I was, he could have had girls of nineteen or twenty. We used to address each other as “younger brother and older sister”. “Đoan, check the electric fuse for me”. “You like ice-cream? Here it is”... Đoan smiled. His small, regular teeth would look youthful even in old age. It was surprising Đoan could love me, but he did, in the midst of the fond gazes and the love offered him by little Lưu. The little girl stuck to Đoan all day long. The tide of rumours turned against us: a young man, a married woman abandoned by her husband. The company’s vice director, Đoan’s uncle, slapped him hard across the face, right in my room. Little Lưu hugged him and burst into tears.

My embarrassment deepened when my motherin- law came to convince me to leave unpaid for a couple of months, to come down to Hải Phòng and mind the canteen and live in her street - level house fronting the Filled River, the street she believed would deliver her.

Those two months Mão came back late every night in the wee hours of morning, smelling of beer. He took a shower and snuck in beside me, like a bull nestling up to a cicada, snoring till morning.

If even one night Mão had woken and taken my hand, I would have burst out crying. Take another shower in my tears so you can sober up. Idiot! Unfaithful - dark lips and white eyes.

Mão told me straight out that he had another woman:

“That’s how things are. If you want to stay with me, that’s okay.”

“I can’t live that way.”

“You fill out the divorce papers and I’ll sign.”

But I wrote the application in tears, swallowed tears that thickened and turned black as ink. It never got Mão’s signature.

Đoan wasn’t angry:

“Go ahead. But I’ll miss the kid so much.”

I was the only one who signed the complaint.

I took the offensive, but he kept coming back once his new romance wore off. He begged for forgiveness, but I told him:

“Little Lưu would die of sadness if it were not for Doan.”

“No. I am her dad, she’s my daughter, he protested.”

“I’m afraid it is too late now. Ask her, you’ll see.”

This afternoon Mão tried and Little Lưu cried. Mão was hurt, but said, “Let her call me uncle. Better than call me Dad with tears in her eyes.”

I stood in tears on the river bank.

And at night, lying beside Đoan I asked, “Does the river have a soul?”

“Of course it does!”

“Even when it is filled in?”

Oh, my God. Why can’t I love Đoan as much as I loved Mão, despite all my efforts?

“Please, don’t be angry at me. It is not that I don’t want to love you more...”

I had been swimming with Đoan in another river.

But this afternoon my tears kept falling. Were these the last drops of some ancient river that had been filled?

Is it your soul, Filled River!

- Nguyễn Bản

Tàu đi Hòn Gai

Tàu của những người nghèo.

Những tâm trạng và nỗi buồn không có cách gột bỏ nào rẻ tiền và dễ dàng hơn là rải nó dọc một tuyến đường biển dài, khi tiếng xế-dịp lục bục đẩy anh xê dịch chỉ 4 hải lý một giờ đi sâu mãi vào cái hư ảo của Hạ Long.

Ngồi đối diện với tôi là một người đàn ông luống tuổi, tóc bạc một cách cục cằn. Những đường nhăn không quy luật, khó đoán định kẻ lên bộ mặt sạm đen vì nắng gió. Ông bảo ra Trà Cổ “tìm thằng con bất hiếu”. Nó về xin ông chia gia tài để cấp vốn cho con vợ đi buôn hàng Trung Quốc. Ông từ chối. Nó đào trộm nền nhà cuỗm sạch của ông số vàng dưỡng lão. “Năm cây vàng của tôi chứ có ít ỏi gì” - Ông nói.

Bên cạnh tôi là một bà mù, đi với đứa con út đang ngủ gà ngủ gật. Bà còn trẻ, mắt mở to như mắt người sáng, nét mặt không một nếp nhăn và bình thản. Không thể tưởng tượng được đôi mắt ấy không còn nhận được ánh sáng và mặt biển chiều rực rỡ trên vịnh Hạ Long đối với bà chỉ là đêm tối mênh mông. Bà chăm chú nghe chuyện của chúng tôi theo cung cách và điệu bộ của người mù, sự chăm chú của toàn bộ cơ thể. Bà nói: “Thưa các ông, mỗi cây một hoa mới gọi là đời. Tôi xin kể các ông nghe một chuyện mắt thấy tai nghe từ thời tôi còn nhỏ... - Bà hướng về người đàn ông - Xin ông đừng buồn, thiên hạ còn có người bất hiếu hơn thằng con ông”.

Câu nói như an ủi được phần nào người cha đau khổ, ông nghiêng người ra phía trước, lắng nghe. Người đàn bà mù kể:

- Hồi lên mười, mắt tôi còn sáng. Cạnh nhà tôi có một bà cụ mù. Bà góa chồng lúc còn trẻ nhưng ở vậy nuôi con. Rồi bị một cơn thiên đầu thống thế là mù hẳn. Anh con trai cưới vợ. Cả xóm nghèo ai cũng có tiền mừng, mọi người tự đặt vào bàn tay cụ. Ở chỗ tôi những người sáng mắt cũng còn chật vật lắm mới kiếm được miếng ăn, huống gì bà. Cưới được nàng dâu tốt nết, chắc đời bà đỡ khổ. Nhưng có ai ngờ anh con! Sau ngày anh có vợ, người ta đã xầm xì về anh những chuyện tày trời. Thế rồi một hôm, sang nhà con bạn chơi, tôi thấy nó đang chúi mũi vào một lỗ thủng trên vách đất, nhìn sang gian nhà của bà cụ mù. Nó vẫy tôi lại. Các chư ông có biết tôi nhìn thấy chuyện gì không? Cả nhà bà cụ đang ngồi bên mâm cơm.

Trên mâm có một đĩa rau luộc, một đĩa thịt kho vàng. Bà cụ ngồi nhai cơm. Anh con trai đang bặm môi dùng hai chiếc đũa đẩy đĩa thịt về phía vợ. Còn chị con dâu, mặt đỏ bừng vì xấu hổ, chống lại chồng bằng cách lấy đũa đẩy cái đĩa sang phía mẹ chồng. Cả hai giằng co nhau trên cái mâm, trong im lặng. Chỉ còn nghe thấy tiếng nhai trệu trạo của bà mẹ. Lúc đó tôi nghĩ là bà không biết gì. Trước mắt bà chỉ là đêm tối, như trước mắt tôi bây giờ cũng chỉ là đêm tối... Cầu trời cho các chư ông đừng bao giờ phải nhìn thấy cái cảnh mà tôi phải nhìn thấy đó. Hai năm sau, bà mẹ treo cổ tự vẫn ngay trong nhà, chị con dâu đẻ được một đứa con trai thì ôm con về nhà mẹ. Nhưng anh con trai lại làm ăn tấn tới, mua được nhà khác và dọn đi. Giờ đây, khi đã bị mù, tôi mới biết là mình đã nhầm. Người mù nhìn thấy mọi thứ trong bóng đêm!

Người đàn ông nức lên một tiếng. Mặt ông tái xám đi trong nắng chiều. Tôi nghĩ là câu chuyện đau buồn kia đã chạm đến vết thương lòng của ông. Tôi đưa ông lọ dầu gió: “Bác khó ở?...”. Ông xua tay rồi đứng dậy, bước tới phía mũi tàu.

Đôi vai to bè oằn xuống trên tấm lưng mềm nhũn như không còn cột sống chống đỡ. Tôi bỗng nghĩ đến cái chết của bà mẹ mù trong câu chuyện đang làm tôi run cả người lên. Đàn ông cũng chẳng cứng rắn gì hơn đàn bà. Trên đường ra vịnh đã có bao nhiêu cuộc đời tìm cách tự giải thoát vào làn nước xanh thẫm này. Tôi quả quyết đứng dậy, đi theo người đàn ông. Ông đã ngồi xuống đống dây chão trên lỗ neo. Tôi bước lại gần, cố nghĩ cách làm ông khuây khỏa: “Ngày mai mới có tàu ra Trà Cổ. Nhà tôi gần ở núi Bài Thơ, nếu tiện xin mời bác...”.

Người bạn đường nhìn tôi với đôi mắt biết ơn. Nhưng một khoảng trống mênh mông hiện ra trong mắt ông, trong cái nhìn mà tôi không thể nào mô tả nổi, một nỗi xót xa, ân hận hay thứ tình cảm gì gần như thế đang làm đôi đồng tử mắt ông to ra như ông đang hấp hối. Linh tính mách bảo tôi một điều: người đàn ông này phải nói câu gì đó với tôi hay với bất kỳ ai khác. Nếu không ông sẽ gục xuống. Tôi đã không nhầm. Ông nói:

- Cảm ơn ông. Nhưng tôi không ra Trà Cổ làm gì nữa. Tôi thế là đáng đời. Ông biết không, tôi đã nhận ra bà mù ấy. Bốn mươi năm trước bà ta là cô bé hàng xóm của hai mẹ con tôi.

- Nguyễn Quang Thân

On a ship to Hòn Gai

It was a ship for poor passengers.

No other way could be easier and cheaper to get rid of grief and sorrow than drop them all the way along the voyage on a ship moving as slowly as four fathoms an hour through the illusory Hạ Long Bay.

Opposite me was an elderly man with disheveled grey hair. Many improper and indefinable lines marked his weather-beaten face. He said he went to Trà Cổ to find “his ungrateful son”. His son had come back to ask for his share of inheritance so that his wife could be a dealer in Chinese goods. The old man refused. During the night, his son dug into the floor of his house and secretly got away with all the gold that his father had put away for his old age. The old man complained, “It was as much as five taels of gold.”

Next to me was a blind woman accompanied by her youngest daughter who was dozing. She was still young with her wide open eyes, like those of an ordinary woman. Her face was without a line and quite peaceful. To think that those wide eyes could not see the light, and the splendid sunlight on Hạ Long Bay; to her, it was just an immense dark night. She was carefully listening to our talk with the manner and gesture of the blind, her whole body was at attention. After listening to us, she came to a conclusion. “Gentlemen, each tree to its own flower. That’s life. I’m going to tell you a story about what I witnessed when a child...”. She then addressed the old man, “You know, in this world, there was someone more ungrateful than your son.”

Her statement partly consoled him. He leaned forward listening. The blind woman went on, “When I was ten, I could see as ordinary people should. My next door neighbour was a blind old woman.” She had lost her husband at a young age and had remained a widow since then. A serious disease left her totally blind. She had a son. The son grew up and got married. On the wedding day, all the neighbours congratulated them and put gifts of money in her hand. Life was very hard where we lived. Ordinary people earned their living the hard way, much more so for the disabled. And it was a happy fact that she had a decent and benevolent daughter-in-law. But her own son! People were talking about his bad deeds toward his own mother. Once I went over to a friend of mine who also lived next to the blind woman. When I arrived, she was peeping through a hole in the mud wall looking out in the direction of the blind woman’s house. She beckoned me to come near. Do you know what I saw? The whole family was at the table.

In the tray there were only two dishes: one of fresh herb, the other of beef. The old woman was chewing rice. The young man, her son, was pushing the dish of beef toward his wife, who - red with shame - protested by pushing it toward her mother-in-law. The conflicting moves were taking place over the tray, in silence. All was silent except for the sound made by the mother’s chewing rice. At that time, I thought that she did not know anything that was happening under her eyes. What was around her was all dark as it is around me now... and now I hope that you will never in all your lives witness what I did at that time. Two years later the old blind woman hanged herself in her own house, the daughter-in-law bore a son and took him to her own mother’s home. And the blind woman’s son was successful in his business and very soon was living well. He bought a bigger house and moved away to the new place. Now, I am blind and I understand that I was wrong; though they are engulfed in darkness, the blind see everything.”

The old man muttered something. He turned pale in the afternoon sunlight. I thought that the story had touched his pained soul. I handed him a small bottle of eucalyptus oil lotion. “You’re not well?” He waved refusal with his hand and got to his feet, proceeding toward the bow of the ship.

His rounded shoulders bent his back which had become almost spineless, it seemed. I suddenly thought of the death of the blind woman, which made me tremble. Men were not more rigid than women. On the way out in Hạ Long Bay many souls had emancipated themselves in the evergreen waters of the bay. I decided to stand up and follow the old man. He sat down on a head of cables of the anchor. I came closer to him, seeking some way to console him, “You won’t go to Trà Cổ until tomorrow. I live near the “Poem Mount”. So would you please stop by...”

My old companion looked at me in gratitude. But in his look there appeared to be an immense void beyond description, mixed with repentance or something of the kind that was making his pupils as dilated as those of a dying man. My instinct told me one thing; this old man had to say something to someone, otherwise he would give in, and I was not wrong. He finally said, “Thank you very much but I’m not going to Trà Cổ any more. It serves me right. You know something: that old blind woman I recognise. Forty years ago, she used to be our neighbour.”

- Nguyễn Quang Thân

Tiếng hót chim sơn ca

Trời thu, nắng đẹp.

Tôi đẩy cổng bước vào vườn nhà người bạn chơi chim. Ông chủ reo to:

- Nhà văn! Ai báo mà biết đấy?

Thấy tôi ngơ ngác, ông cười vui:

- Vô tình hả? Càng hay!

Ông quay lại nói với người khách đầu bạc:

- Có thể ... điềm lành cho ta đây.

Chúng tôi ngồi trên thảm bẹ ngô trải trên nền cỏ dưới bóng một cây nhãn cổ thụ. Đang say mê thưởng thức hương vị thơm đậm của nước chè trong cái chén hạt mít mộc, tôi bỗng nghe tiếng hót của chim họa mi. Tiếng hót vang động, vui tươi, dồn dập.

- Họa mi hót được nhiều giọng thật! - Tôi thán phục.

Xem ra câu nói của tôi nịnh được ông chủ ít nhiều, ông cười khà khà. Rồi ông thổi sáo miệng theo nhịp điệu nào đó. Con họa mi ngừng hót, vươn người lắng nghe. Ông thổi vài tiếng nữa, nhẹ như gió thoảng qua. Nhưng con họa mi bắt nhận được ngay, nó đáp lại bằng những chuỗi âm thanh êm ái. Nó hót ngập ngừng, có ý nghe ngóng, tiếng cao dần, lảnh lót. Sau lần sáo miệng thứ ba của ông chủ, tôi thấy con họa mi đứng thẳng người, rướn ngực cất lên một bài ca nhiều thanh sắc cao sang.

Tôi ngỡ ngàng, bình thường trông tướng con họa mi rất dữ, sao bây giờ nó dịu dàng đến thế? Biết được ý tôi, ông chủ lại cười khà:

- Từ hiền nhân quân tử đến những kẻ quê mùa cục mịch, phàm đã tán gái thì ai nấy cố lên giọng ngọt ngào, quyến rũ. Ban nãy tôi phải giả tiếng chim mái đấy.

Chúng tôi ồ cười, cũng chẳng tự hỏi cười mình hay cười con họa mi háo sắc bị lừa. Ông chủ lại nẩy những tiếng sáo miệng ngắn. Con họa mi quay ngoắt đầu, lơ láo nhìn quanh. Đến nhịp sáo thứ hai, nó nhảy chồm chồm về bốn phía, mắt long lên, các ngón chân quắp chặt nan lồng như muốn phá tung ra. Rồi nó hót liến thoắng, những nhịp ngắn, dữ dằn. Chỉ một tiếng nó mà vang cả khu vườn như có rất nhiều con đang chãnh chọe với nhau.

- Ông nói đến chất dữ dằn của nó thì đấy - Ông chủ bảo tôi - Tôi giả tiếng chim trống, nó vội vàng khẳng định quyền chủ lãnh địa của nó, đe dọa đối phương. Còn tiếng hót của nó lúc ông mới đến là tiếng hót phởn phơ, phởn phơ khi được tắm mát, được ăn ngon...

Ông cười, quay lại với mấy người khách, lắc đầu:

- Mời các ông đến nghe tiếng sơn ca tôi lại đi giới thiệu họa mi... Thôi, âu cũng là cái sự đời!

Thấy tôi không hiểu, một ông khách đầu bạc giải thích:

- Chúng tôi hâm mộ tiếng hót của chim sơn ca, đã nhiều lần đến chầu chực ở đây cả buổi rồi lại về không. Nghe nói độ này con sơn ca hay hót vào quãng 10 giờ sáng, hôm qua chúng tôi đến từ 9 giờ. Mãi đến hơn 11 giờ nó vẫn lặng thinh. Chúng tôi vừa ra về thì nó hót, tiếc thật! Hôm nay quyết chờ cho kỳ được.

Tôi thấy lòng phấn chấn, nói góp:

- Tôi cũng từng nghe nói về tiếng hót cao quý của chim sơn ca và cũng chưa một lần được thưởng thức. Liệu ông chủ có thể giúp chúng tôi không? Như với con họa mi ấy...

Ông lắc đầu, nghiêm chỉnh:

- Khác với các giống chim khác, con sơn ca không hót để mồi chài con mái, không hót vì miếng ăn ngon, không hót vì chuyện tranh giành, thù hận. Nó chỉ hót khi nó thích hót, không có cách gì kích thích được nó.

Ông lim dim mắt, giọng mơ màng:

- Và khi hót, nó không cần biết những gì ở xung quanh... Toàn thân nó rung lên, mỗi sợi lông đều rung, nó từ từ bốc thân lên cao tới khi lưng chạm vào nan lồng lại từ từ hạ xuống... Còn tiếng hót... Trời! Tiếng hót...

Một lát im lặng, mọi con mắt đều hướng về phía một cái lồng cao, đan rất đẹp đặt ngay trên mặt đất chỗ có bóng nắng lấp loáng. Bây giờ tôi mới thực sự để ý thấy một con chim nhỏ, màu nâu nhạt đang tha thẩn tìm bới đám cát rải trên đáy lồng, con chim hiền hòa, giản dị, vẻ ngoài không có gì đáng để ý.

- Nó giống con sẻ đồng quá nhỉ! - Tôi thốt lên.

- Đúng vậy! - Ông chủ khẳng định - Bình thường nó cũng hay kiếm ăn lẫn trong đám sẻ đồng, ít người phân biệt được nó là sơn ca. Bọn người đánh sẻ cũng thường bắt lẫn nhiều sơn ca, với họ thì chim là để vặt lông, buộc thành từng xâu mười con, mang bán ở chợ Bắc Qua với giá năm trăm đồng một con...

Giọng ông chủ khàn đi sau chuỗi ho khan:

- Có lần nhìn những xâu chim đó, tôi đã ứa nước mắt, không biết trong số này có bao nhiêu con sơn ca!

- Nguyễn Văn Hoan

The nightingale’s song

It was autumn - a beautiful sunny day.

I pushed open the gate and entered the house of the bird keeper.

“Oh, a writer.” He seemed surprised, “Who told you the news?” Noting my surprise, he smiled. “You heard by chance? Good, so much the better.” He turned to his white-haired guest. “Perhaps it is a good omen.”

We sat down on a mat of dried corn stalks on a patch of grass in the shade of an ancient longan tree. Sipping strong, fragrant green tea from a tiny wooden cup, I heard a thrush twittering, sending up a cheerful, lively accelerated call.

“The thrush can sing more than one tune.” I admired.

This remark of mine tickled the host, he began to laugh heartily. Then he whistled a tune. The thrush stopped its singing and perked up to listen. Another tune from the host, gentle as a passing breeze. The thrush recognised the tune and replied with a series of notes. From then on, he sang hesitantly as if listening, his voice gradually rising and turning shrill. After the third whistle from our host, I saw the thrush straighten up, puff out his chest and sing a noble tune.

I was stunned. Normally, the thrush appeared fierce. Why now had it turned so mild? Knowing my question right away, my host laughed before answering. “Anyone - from the noblest sage to the coarsest brute - must try to be attractive and sweet when courting a beautiful lady. A moment ago, I imitated the song of a female.”

Both of us burst out laughing, not wondering whether to laugh at ourselves or the trick we had played on this love-lorn thrush. My host whistled a short melody. The thrush turned shrill and looked around, lost and confused. With a second series of flashed angry glares and its claws clutched the stick as if it were attempting to escape its cage. Then it sang out in short, fierce bursts. The garden filled, as if with the sound of a dozen birds, amid the echoes of the thrush’s animated twitterings.

The host told me, “You mentioned its fierce nature. There is it... I mimicked the male’s song and it hurried to defend its territory and challenge its rival. The twitter you heard when you first came was the satisfied melody it makes after a good bath and meal.”

Smiling he turned to his guests and shook his head. “You were invited to listen to the nightingale, but thus far I have only introduced the thrush. Such is a luck of life!”

The white-haired guest explained, noting my being unable to understand, “Many times we have come to admire the nightingale’s song, but many times we have waited in vain all morning. The nightingale appears to like to sing at ten in the morning, but yesterday we came at nine o’clock and it remained silent until after eleven. No sooner had we left than it began to sing. What a pity. Today we will wait until it sings.”

Delighted, I said, “I have been told of the nightingale’s subtle song, but have never had the chance to hear it. If there’s any way you can help us... like you did with the thrush...”

He shook his head and adopted his serious look. “Unlike the other birds, the nightingale does not sing to attract the female, nor for good food, nor out of competition or hate. It only sings when it feels like it. There is no way to entice it.”

Half closing his eyes, he added softly, “When it sings, it does not care a bit about its surroundings. Its whole body trembles, each of its feathers. Gradually it rises up against the bars of its cage and then drops. And what a song!”

Silence. We all looked toward the tall cage. Beautifully fashioned, it stood on the ground in a patch of weak sunlight. Now I could pay closer attention to the small brown bird, digging at the sand on the floor of its cage. The nightingale looked plain and average, not worth my attention.

“It very much resembles a sparrow,” I burst out.

“Exactly,” my host agreed emphatically. “Usually it mixes with the sparrow when it goes out in search of food. Few people can distinguish them, so the sparrow catchers often catch nightingales by accident. For them, a bird is a bird to be plucked and stringed, ten on a string 500 dong a piece at the Bắc Qua market!”

My host coughed and grew hoarse, “Once I looked at those strings of birds and was moved to tears wondering how many nightingales were strung together among all those pierced birds.”

- Nguyễn Văn Hoan

Thú quý

Sau khi xua lũ bình dân cùng những thúng mủng, xe kéo của chúng vào, Côn khịt mũi và bắt đầu màn sau. Tiếng cười òa ra và không ngưng lại được. Những mỹ nữ váy áo sặc sỡ, cầm gương, lược uốn éo, chải chuốt trong khi bọn tay chơi với điếu thuốc, cốc rượu trên tay lấm lét nghiêng ngó... Đến lúc bọn trí thức mặt mũi trịnh trọng, với kiếng trên mắt và giấy bút kẹp nách đủng đỉnh tiến ra thì cả một cơn bão cười rộ lên. Nhưng cả cái xã hội người ấy, chỉ là bầy khỉ của Côn.

- Bao nhiêu? - Một gã tóc vàng râu xồm trỏ vào một con khỉ mặc vét tông với quần đùi.

- Năm mươi đô - Côn đáp, bằng thứ tiếng Anh chợ trời.

- Quá đắt - Kèm theo là một cái nhún vai.

- Nó là giáo sư đó. Còn đây là nhà văn. Hay ông thích triết gia?

Gã tóc vàng lắc đầu, trỏ một con khác.

- À, nữ ca sĩ, bốn lăm đô.

Tay gã kia lại di chuyển.

- Đó là hoa hậu, cũng bốn lăm.

Cuối cùng, gã tóc vàng ngã giá một ngôi sao điện ảnh - bốn mươi đô, một nhan sắc khỉ ủ dột trong chiếc jupe chói đỏ.

Buổi tối, vợ chồng Côn hỉ hả với túi tiền. Côn vừa tu bia vừa tự tán thưởng:

- Bọn nó thích mê tơi. Đào đâu ra cái giống quý hiếm như vậy chớ. Hiếm quý như vậy thì chỉ có thể ra từ nhà lão Côn thôi.

Côn cười ha hả, đi đến chuồng khỉ. Những cặp mắt đầy vẻ thiểu não u uất đang nửa ngủ nửa thức dòm ra. Những cơn đói kéo dài đã rút cạn sinh lực chúng. Những miếng ăn cầm chừng chẳng nhằm nhò gì đối với cái dạ dạy luôn rỗng tuếch. Nhưng chỉ cần vài tiếng chí chóe, bọn khỉ nhỏ sẽ bị lũ khỉ đại bàng tặng cho những cú đấm, tát ra trò, để được chủ thưởng cho vài miếng.

Côn thò tay vào, bốc một khỉ con đang bú khỏi vú mẹ. Con vật non nớt rúm người lại, rên khe khẽ. Khỉ mẹ nhấp nhỏm đứng lên ngồi xuống, liếc trộm Côn với vẻ kinh hãi. Côn đã cắt sữa rất sớm những khỉ con đang bú để chúng không lớn thêm được. Còn với khỉ lớn, Côn chỉ cho ăn đủ để đừng chết đói. Bằng cách đó, Côn tạo ra những thế hệ khỉ càng về sau càng suy kiệt, teo tóp. Và chúng trở thành món hàng đắt giá để Côn móc túi khách du lịch ham của lạ.

Trong giường, thằng bé ba tuổi của Côn đang ngủ. Lúc nằm, trông nó có vẻ bình thường hơn lúc đứng. Những khi nhìn con, Côn không khỏi cảm thấy một nỗi sợ mơ hồ. Kiểu đứng gù gù với hai cánh tay dài buông thõng, đôi vai rụt và cái nhìn lom lom của nó hoàn toàn giống khỉ. Cả ngày, thằng bé cứ lân la ngoài chuồng, bắt Côn cho khỉ làm trò. Ngừng lại là nó giãy nãy, la khóc. Nó còn thích ngồi nhơi chuối nhơi kẹo khiến lũ khỉ đòi ăn bên trong dại dột thò tay ra xin, thế là nó đánh rõ đau và rú lên cười. Côn nghĩ đến ngày mai của nó. Với thân thể xấu xí cùng những tính cách bất thường như thế, Côn phải có thật nhiều tiền để bù vào cho nó...

- Ngày mai, phải nghĩ thêm vài trò mới... - Côn cứ thao thức với các ý định.

Buổi sáng, Côn đứng dậy, thấy vợ còn ngủ mà con thì biến mất. Hai vợ chồng tìm khắp trong nhà, ngoài sân đều không có. Ra đến dãy chuồng khỉ, thấy vắng tanh. Côn choáng váng muốn xỉu. Cửa chuồng vẫn khóa. Côn đi đến, lắc mạnh các song chuồng và chợt hiểu ra. Lũ khỉ nhà Côn đã teo nhỏ tới mức có thể tự do lọt ra khỏi song chuồng. Và chúng đã bỏ đi. Tất cả. Khỉ, tiền bạc, cả sự tin tưởng tuyệt đối vào bản thân của Côn. Còn lại thằng con Côn. Nó đâu rồi?

Đang muốn chết hơn là sống, bỗng nghe tiếng khọt khẹt. Nhìn lên cây, Côn trông thấy thằng con trần truồng đang bị trói trên đó. Bọn khỉ đã cào xé nó nhưng không gây thương tích nặng. Hết sức vất vả, vợ chồng Côn mới moi ra hết một mồm lá cây mà bọn khỉ đã nhét cho nó. Không chịu tắm táp, không cho xức thuốc, thằng bé đã đòi ra chuồng khỉ.

- Đâu rồi? - Nó hét lên trước dãy chuồng trống không.

- À... bọn nó đi chơi rồi... mai sẽ về với con - Vợ Côn cố phỉnh phờ.

- Không... Không... Bắt đền đây... bắt đền...

Nó gào lên, giãy giụa. Côn vội vã đi mua mấy con khỉ ngoài chợ về cho nó. Vừa trông thấy bọn khỉ lạ, nó đã nổi điên lấy cây quất tới tấp. Rồi nó tiếp tục đòi những con khỉ biết làm trò. Ngày này sang ngày khác, nó cứ gào khóc, phá phách, rên rỉ... Bác sĩ cũng chịu thua không đoán được bệnh. Vợ chồng Côn thất điên bất đảo, bán hết cả gia tài vẫn không chữa được bệnh cho con. Suốt ngày, nó vào ngồi trong chuồng khỉ, ăn những thứ khỉ vẫn ăn và làm tất cả những trò của khỉ.

- Ngô Thị Kim Cúc

Valuable animals

After driving off a band of mediocre masses with their pots, bowls, rickshaws, Côn sniffed and began his second scene. The audience burst out laughing, which could not stop. Beautiful ladies in their splendid skirts, holding personal mirrors, combing their hair and putting on airs while play boys with cigarettes and glasses in their hands stealthily peeping... Then the intellectuals looking serious with glasses and pads of paper and pens in their armpits walking leisurely out... A storm of laughter! All those scenes... played by Côn’s monkeys.

“How much?”, asked a foreigner with yellow hair and a beard, pointing to a monkey in its jacket and shorts.

“Fifty dollars”, answered Côn in his broken English.

“Too dear!”, accompanied by a shrug.

“He’s a professor. And this one is a writer. Or you like philosopher?”

Shaking his head, the yellow-haired guy pointed to another monkey.

“Ah, the lady singer. Forty-five dollars.”

The guy’s finger moved.

“Ah, that’s the Beauty Queen. Forty-five, too.”

At last, the guy agreed to buy the Movie Star, for forty dollars. A depressed monkey-beauty in her real bright red mini-skirt!

In the evening at home Côn and his wife were more than satisfied with the money earned. Côn was drinking beer and congratulated himself:

“They couldn’t resist. Nowhere else could they find such valuable stuff. And such valuable things could only exist in Mr. Côn’s house.”

He laughed out loud proceeding to the monkey’s cages. Half-closed eyes - both shabby and spleenful - were looking out. Long periods of hunger had exhausted their energies. Slender portions of food proved nothing to their empty stomachs. Only a few shouts of objection were enough to be given blows - real blows and slaps - by the power monkeys who were in turns awarded by the boss some parcels of food.

Côn put his hand in to hold out a baby-monkey who was being breast-fed by its mother. The tiny animal shrank, and groaned quietly. The mothermonkey - very much fretted by the boss’s act - glanced sideways and furtively at him with awe. Côn had stopped their breast-feeding at a very early age to control their growth. As for the grown-up monkeys, they were given enough food for not dying of hunger. That way, Côn produced generations of monkeys - more and more dwarfted and exhausted. And by that process they became very high-cost goods for Côn to squeeze money out of rarity-loving tourists.

In his bed, Côn’s three-year-old boy was sleeping. He looked more normal in lying position than in standing one. Anytime he looked at the boy, he couldn’t keep feeling a vague anxiety. He stood in a stooping posture with his two arms let straight down, his shrunken shoulders and his spoiling-for-something look, which made him look like a monkey. All day long, he just lingered about near the cages, asking Côn to force monkeys to do tricks. He cried exploding with discontent when the stricks were stopped. He also chewed banana or sweet in front of the monkeys, and when they stuck their hands out he gave them strong slaps without mercy and laughed and screamed out loud. Côn thought about his son’s future. He would make lots and lots of money to make up for his son’s disadvantages - a real bad-looking body and abnormal behavior...

“Tomorrow, there must be new tricks for tomorrow,” he tossed himself around with all this anxiety.

The next morning, he woke up to see his wife still asleep but his son was nowhere to be found. His wife and he searched the house, the yard for him, but still no success. The monkey cages were all empty. Côn nearly lost consciousness. The doors of the cages were locked. He came and shook the rails, then he got to understand the truth that the monkeys, under his diet had been shrinking to a size small enough to slip out through the rails. And they had left, all of them. Monkey, monkey, all Côn’s absolute self-confidence, all gone! But where is his son, where’s he?

He wished himself dead. Suddenly, he heard some strange sounds. Looking up to a tree, Côn saw his son up there, all naked and tied to a branch. The monkeys had scratched him but the injuries were not too serious. It was such hard labour and meticulous skill for Côn and his wife to squeeze out all the leaves the monkeys had squeezed in their son’s mouth.

The little boy then refused to be bathed, to be applied with some lotion. What he wanted was to approach the monkey cages.

“Where are they?”, he shouted in front of empty cages.

“They had gone out for walks. They’ll be back tomorrow,” Côn’s wife tried to appease her son’s demand.

“No, no. Now, they must be back now, now!”

The boy roared with rage and writhed violently. Côn hurried to the market and bought him some monkeys. When they arrived, he gave them a fast and thick whipping. Then he demanded they do tricks. Day after day the same thing happened, he roared, devastated, and groaned... Doctors could not do anything to help. The couple were at their wits’ end, they sold all their properties, but all the money could not cure their son’s disease. All day long, he locked himself in a cage, ate monkey’s feed and did monkey’s tricks.

- Ngô Thị Kim Cúc

Vàng

Khi hồi tỉnh, hắn thấy toàn thân ê ẩm. Xung quanh đen kịt, lởm chởm gai đá. Hắn thở một cách khó nhọc bởi cái hang nhỏ chỉ vừa đủ xoay người này đang hết dần dưỡng khí. Vậy là hắn sẽ phải chết. Không còn nghe tiếng choòng, đục, tiếng rậm rịch phía trên kia, tức là thằng “bưởng” trưởng và lũ bạn đào vàng đã bỏ rơi hắn sau khi cửa hầm bị sập. Hắn sẽ chết mà chưa kịp tìm thấy vụn vàng nào. Mẹ sự đời!

Hắn lấy hơi, dồn hết sức gào réo tên thằng “bưởng” trưởng và lũ bạn; chửi rủa từng thằng, ném ra những lời tục tĩu nhất trên đời. Vô ích! Như phát điên, hắn quờ quạng khắp xung quanh. May thay, vớ được một cái choòng. Hắn đào thục mạng, mặc bàn tay phồng rộp, rồi túa máu.

Một tia sáng, mảnh như sợi chỉ, bỗng lóe lên trong đường hầm. Run lên vì sung sướng, hắn lại đào bới tiếp với nỗ lực phi thường. Vệt sáng mở rộng dần. Ngọn gió tươi lùa vào tận đáy phổi hắn, làm hồi phục từng li ti huyết quản. Sống rồi!

Cho đến khi hắn kiệt sức thì một mảng sáng bằng chiếc mũ cối lộ ra. Hắn lao đầu, lách vai, nhoài tới. Trời ơi, trước mắt hắn là một khe suối. Lòng suối rộng, nước trong suốt tận đáy. Mắt hắn hoa lên khi nhìn thấy một người đàn bà đang tắm khỏa thân bên một tảng đá. Cõi tiên hay chốn ma quỷ đây? Hắn kêu ú ớ:

- Cứu... t...ô...i...

Người đàn bà hốt hoảng tưởng nhìn thấy ma. Không kịp mặc quần áo, chị kêu thét lên, chạy thục mạng về phía ngôi nhà trên đỉnh đồi.

Nhưng rồi người đàn bà ấy vẫn trở lại. Chị là cô giáo nên không tin chuyện ma quỷ. Chỉ có điều chị đến hình như hơi muộn. Người hắn mềm rũ.

Không khó khăn gì, chị hiểu ngay hắn là một kẻ đào vàng ở dãy núi bên kia. Hắn sẽ chết, nếu chị không ra tay cứu vớt.

May mà trời phú cho chị có sức khỏe và lòng trắc ẩn vô bờ, nên cuối cùng chị đã đưa được hắn về nhà, một căn phòng che phên nứa ở đầu một lớp học, biệt lập với nhà dân. Là một cô gái vùng xuôi, chị lên miền núi heo hút này dạy học đã mười bốn năm.

Ba ngày sau, nhờ chị chăm sóc tận tâm, sức khỏe hắn dần hồi phục. Lần mở mắt đầu tiên sau những ngày mê mệt, hắn nhận ra chị và cứ ngơ ngẩn nghĩ đến hình ảnh chị khỏa thân bên suối. Ánh mắt hắn làm chị đỏ bừng mặt và gieo vào lòng chị nỗi xốn xang đàn bà. Chị biết hắn kém tuổi chị và rất có thể chưa... với ai. Phỏng đoán ấy khiến chị hy vọng, hy vọng mơ hồ, nhưng bám riết, khiến chị nhiều lúc như lên cơn sốt.

Ngày thứ năm. Sau nồi nước lá xông, sau bát cháo gà, hắn nhìn ánh trăng rời rợi ngoài kia rồi lại nhìn xoáy vào đôi mắt mênh mông buồn của chị. Chếnh choáng bởi cái nhìn ấy, chị lạc giọng:

- Anh sẽ ở lại với em chứ?

Hắn đáp: “Ừ”, và nhoài người nắm lấy cánh tay trần của chị. Người chị mềm, nóng hổi. Chị đổ vào người hắn...

Nửa đêm, hắn tỉnh dậy. Người đàn bà khỏa thân đang nằm ngủ ngon lành, thanh thản và tin cậy. Trăng phủ lên người nàng một thứ ánh sáng nõn nà mà hắn chưa bao giờ thấy trong đời.

Cái gì kia? Một vệt sáng lóe lên ở ngón tay nàng khiến hắn chú ý. A, một chiếc nhẫn chừng hai chỉ vàng. Có lẽ đó là gia tài duy nhất sau mười bốn năm dạy học của nàng? Rón rén, hắn tháo chiếc nhẫn đưa lên ngắm nghía. Chất vàng khiến hắn hoàn toàn trở lại một phu đào vàng thứ thiệt. Đút chiếc nhẫn vào sâu đáy túi, hắn lẳng lặng biến khỏi phòng.

Lúc sau, nàng thức dậy. Ngơ ngác, bàng hoàng, rồi hiểu ra tất cả. Nàng nhìn ra con đường tràn đầy ánh trăng, nơi bóng hắn vừa nhòa khuất. Khốn khổ! Sao hắn phải trốn vội vàng? Nàng đâu có tiếc gì? Cả chất vàng ròng tâm hồn, nàng cũng còn sẵn sàng cho hắn, huống chi một chiếc nhẫn trang sức bằng đồng.

- Hoàng Minh Tường

Gold

When he came to, he ached all over his body. Around him all was black, rugged stone. He panted as the small cave began to run out of oxygen. Soon he would surely die. No more sound above him. His fellow miners must have abandoned him as the entrance to the mine came crashing down. He would die without seeing even a single nugget of gold. Damn!

With all his strength, he shouted out his friends’ names. Loudly he cursed each and every member of their gang with the utmost obscenity. Futile! Angrily he felt around until he came upon a spade which he used to dig until his hand bled.

A beam of light, thin as a thread, flashed through the tunnel. Trembling with delight, he kept on digging with extraordinary resolve. The beam of light expanded. A gust of fresh air rushed into his lungs. He tasted survival. Still alive!

He wore himself out making the hole as a big round as a hat. Then he plunged through headfirst, squeezing his shoulders and pressing forward. God! He came out in front of a brook full of clear water. Beside it lay a naked woman on a rock. He blinked his eyes and looked again. “H...e...l...p!” he stammered.

The woman was puzzled, as if she had seen the ghost. Without taking time to pull on her clothes, she ran as fast as she could towards the house on the hilltop.

But the woman came back. She did not believe in ghosts. Only she came a little late. He was weak.

Not a ghost, surely, but some gold miner from over the mountains and he could be dead without her help.

With great strength and enormous compassion, she carried him home to her room made of thatch and leaves. It adjoined a classroom, separated only by a thin wall. She had come here from the city to teach, 14 long years before.

After three days under her nurturing care, he began to recover. After days of lying unconscious, he opened his eyes and recognized her, dazzled at the memory of her naked body beside the brook. The look of his eyes made her face flush red, stirring a great excitement in her heart. He was younger than she, she knew, he was inexperienced, perhaps a virgin. The thought gave her hope, a vague hope that grew to an obsession and made her burn with fever.

On the fifth day after a bowl of hot soup, he looked up at the ivory cold moon and then stared straight in her eyes, her two, enormously sad eyes. As if intoxicated by that passionate stare, she whispered, “You will stay with me, won’t you?”

“Sure,” he said and reached out for her naked arm. Her body was soft and scalding hot as she fell upon him...

At midnight, he awoke. The naked woman slept soundly, peaceful and trusting by his side. The moon covered her with a seductive glow, such as he had never seen in his entire life.

And what was this? A gold ring may be two ounces in weight. Was this all she had to show from 14 years teaching? Quietly, he slipped it off her finger. The sight of that gold brought out the miner in him. Hiding the ring at the bottom of his sack, stealthily he stole out of the room.

A moment later, the woman awoke. Amazed, embarrassed, at last she understood. She looked over the lane bathed in bright moonlight where his figure had just faded from view. Such greed! Why did he have to flee so fast? She never denied him a thing, not the golden substance of her soul, nor that paltry brass ring.

- Hoàng Minh Tường

Vĩnh biệt cô đơn

Ông cầm tập vé số vẫn còn dày trên tay rảo bước trên con đường mờ bụi. Cơn ho lâm râm bò dần lên cổ, ông gập người ho sù sụ. Người đàn bà gánh rau ngược chiều vừa dợm ngừng chân để mua một sự may rủi trên tay ông vội bước ra xa. Ông đưa mắt nhìn theo người khách nữa vừa bỏ rơi mình và đập tay vào ngực - Buồng phổi tội tình ơi!

Trước, ông bán không đến nỗi. Chiều xuống là ông đã thong dong đếm tiền. Tối, trước lúc ngả lưng trên một cái sạp bỏ trống trong chợ, ông đã ăn thêm một tô cháo nóng và hút một điếu thuốc đầu lọc. Cuộc sống bình yên làm sao!

Nhưng cơn mưa tai ác đã hại ông. Cơn mưa đầu mùa ập xuống con đường dài mình ông bước, hai bên là những cánh cổng sắt im lìm chắn ngang khoảng sân có mái hiên. Không thể tìm được một chỗ trú, ông đành rảo bước dưới cơn mưa tầm tã, hơi đất xông lên nồng nặc, cốt sao cho tập vé số đừng ướt là được!...

Những cơn ho thấm vào đời ông từ đó. Hoặc... cũng có thể là ông đã mệt mỏi quá rồi!

- Thưa bà, bà mua giùm tờ vé số! - Ông mời bà chủ tiệm tạp hóa.

- Phải vé số chiều xổ không đó ông già? - Bà chủ tạp hóa nghi hoặc hỏi lại.

- Chú nhịn điếu thuốc mua giùm tờ vé số! - Ông mời người chạy xe thồ.

- Thuốc trà gì, ế ẩm quá mà! - Người xe thồ ngáp trả lời.

- Cậu mua giúp già tờ vé số! - Ông mời chàng sinh viên.

- Cháu không có tiền ông ơi! - Chàng sinh viên ngượng ngùng trả lời.

- Cháu ơi! Cháu nói má mua vé số đi! - Ông mời cô bé đang nhõng nhẽo mẹ.

- Vé số ứ đẹp! Bong bóng đẹp hơn! - Cô bé giậm chân trả lời. Và ông lại đi. Con đường ngắn dần. Thời gian đi qua. Thời gian lặp lại. Thời gian không cùng. Ngày nối ngày đi qua...

Đêm - Tô cháo nóng trước lúc đi ngủ chỉ còn là ao ước và điếu thuốc Địa cầu chỉ làm đêm đầy thêm những cơn ho. Đêm! Quả thật là dài! Đêm - cái sạp gỗ như rộng thêm ra và ông lọt thỏm vào đó cùng bệnh tật và nỗi cô đơn.

Ông bắt đầu nghĩ đến cái chết. Cái chết như một tia sáng xuyên qua cuộc sống hiu hắt của ông. Ở đó còn có vợ, có con... Ở đó hẳn là không cô đơn! Ờ... Ông vừa nghĩ vừa móm mém cười. Nụ cười khó hiểu dạo này hay hiện trên môi ông khiến ba mẹ con người đàn bà trú ngụ ở sạp kế bên thường liếc nhìn ông lo lắng.

Buổi tối, ông trùm mền lại ép mình chìm trong một giấc ngủ không cùng nhưng rồi gió lạnh và tiếng xe khuya “khặc, khặc”... đánh thức ông dậy. Ơ... mình chưa chết. Lại một ngày tiếp tục...

- Dạ thưa bà, vé số chiều xổ...

- Cái ông già này, đã nói là đi đi mà.

- Dạ thưa ông, mời ông mua vé số...

Không tự nhiên mà chết được thì phải tìm cách chết vậy. Ông vừa đi vừa miên man suy nghĩ. Giờ đây, ông quan tâm đến điều ông đang nghĩ hơn là đến tập vé số trên tay.

- Rít... kít... kít... ít... ít! - Chiếc xe thắng nghiến bên cạnh ông và một cái đầu bờm xờm thò ra hét lên:

- Ông già này muốn chết hả?

Ông nảy người nhìn lên. Chiếc xe chồm tới nhả khói vào mặt ông. Ông gập người ho rũ rượi và... A! Tìm ra rồi - Lao đầu vào gầm xe và vĩnh biệt nỗi cô đơn.

Đêm nay, đêm cuối cùng. Ông mở mắt nhìn lên bầu trời mờ mờ ánh sao. Sao nào là vợ? Sao nào là con? Sao nào là ông đêm mai? Ô! Đêm cuối cùng sao mà ngắn, mới đó đã nghe tiếng chân người.

- Ông ơi, ông ngủ chưa ông?

A! Ra trời chưa sáng. Ông lồm cồm ngồi dậy. Người đàn bà ở sạp kế bên đang bế đứa con nhỏ giật giật góc mùng của ông.

- Gì đó? - Ông thò đầu ra.

- Thằng nhỏ sốt quá, con bồng nó vô bệnh viện. Ông cho con gởi thằng lớn.

- Đem nó qua đây!

- Không! Không cần vậy đâu ông - Người đàn bà vội vàng phản đối - cứ để nó ngủ bên đó, sáng ông kêu nó dậy sớm giùm để người ta lấy sạp dọn hàng...

- Ừm... - Ông lầm bầm cay đắng - Gởi con cho ông mà không dám để gần ông.

Người đàn bà đi. Ông nằm xuống trùm mền lại. Ông tạm quên cái chết và ngày mai. Ông lắng đợi tiếng trở mình của thằng bé.

- Má ơi!

Ông bật dậy chui ra khỏi mùng và hấp tấp đi qua sạp thằng bé đang nằm.

- Má ơi! - Thằng bé nhô đầu ra khỏi cái mùng lùng nhùng, giọng nó thảng thốt giữa đêm vắng.

- Ông đây! Đừng sợ... Ông đây! - Ông ồ ề cất tiếng trấn an nó. Và lạ lùng làm sao, nỗi cô đơn đặc quánh trong ông có vẻ như muốn tan ra.

Nhận ra ông già, thằng bé bớt sợ:

- Má cháu đâu rồi!

- Má cháu... má cháu... - Ông ngắc ngứ. Không nên làm cho một đứa nhỏ phải lo lắng. Ông nhoẻn miệng cười, nụ cười móm mém - Má cháu bế em đi chơi rồi.

Thằng bé trố mắt nhìn ông. Đi chơi! Đi chơi là một từ xa lạ đối với nó, mà lại giữa đêm khuya khoắt như vậy? Dưới ánh sáng của trời sao mờ mờ, nó nhìn thấy nụ cười phô cả lợi của ông và nó thấy buồn cười.

Hai ông cháu cười thành tiếng.

- Ngủ tiếp đi cu.

- Ông ngồi lại đây nghen?

- Ờ!

- Thiệt nghe ông? - Thằng bé nằn nì, nó sợ ma.

- Thiệt mà!

Thằng bé đặt bàn tay của nó lên gối chân ông. Nó không biết sự va chạm nhẹ nhàng đó khiến ông già rùng mình. Từ bàn tay thằng bé, một cảm giác ấm áp lan dần lên trái tim cô độc của ông. Ông cúi xuống vuốt ve gò má nham nhám của thằng bé rồi chợt nhớ đến câu nói của má nó, ông nghiêng mặt ra xa.

Đâu đó có nhiều tiếng động lầm rầm. Thằng bé lăn hẳn người ra khỏi mùng và gối đầu lên đùi ông, bắp đùi ông cưng cứng, hai tay nó ôm lấy gối chân của ông. Rồi nó yên tâm nhắm mắt lại.

Sợ thằng bé giật mình, ông ngồi im mặc cho bầy muỗi vo ve.

Chỉ có mi mắt ông rưng rưng.

- Nguyên Hương

Farewell, loneliness

Athick pad of lottery tickets in his hand, he walked briskly down the dust-filled street. Fits of coughing shook him, doubling him over in pain. A woman with a basket of vegetables was about to stop for a ticket, but changed her mind and kept going. He watched as she moved away and beat his chest. Damned lungs!

He used to turn a profit, earning a decent living with these lottery tickets. By the time evening arrived he could stop and count the money and then at night, before he lay down on his rented cot in the market, he could buy himself a bowl of hot soup and a filter cigarette. Such bliss!

But the damned rains had ruined him. The early rains poured down over the deserted streets where he walked alone. Large houses with high walls and roofed porches lined the street, but there was no shelter to be found. He walked on through the heavy rain as a deep, pungent aroma rose from the wet earth. “Just so long as the tickets don’t get wet,” he told himself.

Since then, these coughing fits had marked his life, or was he just sick of living.

“Lady, please take one,” he begged a store owner. She gave him a suspicious look. “The draw is this evening?”

“Sir, buy a ticket instead of a cigarette!” He pleaded with one Honda taxi driver. “Too little business. No customers,” the man retorted.

He asked a student next, “Won’t you buy a ticket?”

“I don’t have the money,” the student said haltingly.

“Little girl, ask your Mom to buy a ticket,” he asked a girl who was snivelling for toys

“No, balloons are far prettier,” the girl said and stamped her feet.

The old man walked on the street shortened. Time passed, repeating, unrelenting, boundless... day followed day.

A hot bowl of soup before bedtime. That was his only dream. Cheap cigarettes brought him nights of coughing, nights that seemed never to end. The wooden cot seemed too large and the old man sank deep in its centre, gripped by illness and loneliness.

He began to consider death. Death would be like a beam of light in his sad and lonely life. There, he would see his wife and children again. There he would no longer be alone, he thought and smile a toothless grin. An elusive smile hovered on his lips and the mother and two children on an adjacent cot gave him anxious looks.

Night after night, he wrapped himself in his blanket and sank into a deep never-ending sleep... each day he awoke to the noise of traffic and a chill breeze. Still alive, yet another day...

“Lottery ticket, lady, please, draw this afternoon,” he pleaded.

“I told you to get away, you old coot!”

“Please mister. Take a ticket...”

A natural death was impossible. To seek it then. He walked on, turning it over in his head. This occupied him more than the stack of lottery tickets in his hand. A car stopped short in front of him and someone leaned his head out and yelled, “Hey, old man. Trying to commit suicide?” He looked up. The car leapt forward, spewing dense smoke. He doubled up coughing, exhausted. A solution? Yes. Run into car. Farewell loneliness.

Tonight would be his last. He looked up at the sky laden with dim stars. Which one is my wife, he wondered, and which ones my children? And which one will be mine tomorrow night? How short that last night was. Already he heard footsteps. “old man, are you asleep?” It was not even dawn. He rose clumsily. The woman from the next stall cradled her young child as she tugged at his net.

“What’s the matter?” said the old man poking out his head.

“My child has a high temperature. I have to take him to the hospital. Please, can you take care of my other child?”

“Bring him here.”

“No, there’s no need,” she protested; “Let him stay there, but please wake him early and give the cot back to the owner of the stalls.”

“Okay,” he muttered bitterly. She didn’t let her child get too close.

The woman left and he lay down again, wrapped in the blanket. For the moment he decided to forget about death and tomorrow. He waited for the child to turn over.

“Mother!”. The old man got up, crawling out of his net and hurried to the child’s cot. “Mother, oh Mother.” Getting his head out of the net, the child sounded scared.

“There, there. Don’t be afraid. I am here with you.” In a hoarse voice, he tried to comfort the child and strangely all his hardness and loneliness seemed to melt.

Recognizing him as the aging neighbour, the child calmed down. “But where’s Mother?”

“Your Mother... Confused, the old man, not wanting to confuse the child, smiled a clumsy smile with his toothless mouth and said. She took your younger brother for a walk.”

The child stared. “A walk?” How unfamiliar the word sounded. In the middle of the night? In the dim light of the starry sky, the child saw the old man’s strange, toothless grin and it struck him as funny. The child and the man both burst out laughing. “Go back to sleep”. “You will stay with me?”. “Sure”. “You’re serious?”. He was afraid of ghosts. “I promise.”

The child instinctively placed his hand on the old man’s knee. He didn’t know the old man trembled at the soft touch. A warm wisp spread from the child’s hand to the old man’s heart. He bent to stroke the child’s cheek and then remembered the woman’s words he stopped himself.

There was a thump somewhere and the child pushed aside the net and rested his head on the old man’s bony thigh, wrapping his two arms about the old man’s knees. Satisfied, he closed his eyes.

Afraid the child would wake with a start, the old man sat motionless, despite the buzz of hungry mosquitoes all around.

His eyelids flickered slightly.

- Nguyên Hương

Vườn ngọc lan mùa đông

Năm cha đi, hình như tôi lên sáu tuổi. Tôi chạy theo níu lấy áo cha mà khóc tức tưởi. Cha khẽ khàng gỡ tay tôi ra, bước đi lầm lũi. Khi ấy, cha còn trẻ lắm. Mẹ cũng còn rất trẻ, cố siết tôi thật chặt trong đôi tay mảnh dẻ của người. Ngày hôm sau, tôi lại vui đùa, chạy nhảy bình thường, chỉ thi thoảng mơ thấy cha, giật mình dậy khóc ré lên rồi quên bẵng. Mẹ không khóc nhiều, làm việc liên miên suốt cả ngày, mắt mẹ rộng thênh thang và buồn hun hút.

Cứ mỗi mùa đông, mẹ lại cặm cụi bên các que đan len suốt cả buổi tối. Áo len của tôi nhiều lắm, toàn là những màu sặc sỡ. Mẹ bảo: “Con mặc màu này, trông nhà mình ấm áp hơn”. Ở trường, cô giáo vẫn gọi đùa tôi là Bướm. Tôi về kể, mẹ cười nhẹ nhàng: “Là Nắng, con thích không?”. Tôi ngoan ngoãn gật đầu, vùi mặt vào chiếc áo len xanh lơ của mẹ. Từ ngày cha đi, mẹ chưa đan cho mình thêm chiếc áo nào. Tôi mở tủ ra kiếm tìm, những chiếc áo mẹ dành cho cha qua các mùa đông vẫn còn mới nguyên và lành lạnh vì chưa từng có hơi người. Lâu lâu, mẹ lấy chúng ra, thẫn thờ, mắt mẹ đã kéo vài vệt đuôi buồn bã.

Mẹ mang tôi về nhà nội rồi lặng lẽ bỏ đi. Một mùa đông, gió thổi vi vu qua vườn ngọc lan bên hông nhà nghe rờn rợn. Tôi phải ngủ một mình bên một mớ chăn gối ấm áp mà vẫn cảm giác buôn buốt lạnh. Tôi thôi cắt tóc ngắn ôm hai bờ má bầu bĩnh mà để tóc dài ngang vai, thích ngồi một mình ở vườn ngọc lan nhà nội. Cứ mỗi lần chải tóc cho tôi, nội bảo: “Mẹ con đẹp lắm. Người đẹp thường bạc phước”. Tôi soi mặt mình trong chiếc gương con, gắng cười: “Con sẽ là người hạnh phúc. Con không giống mẹ, phải không?”. Nội im lặng, nhíu đôi mày bạc, âu lo. Tôi đem ảnh mẹ ra ngắm nhìn, lòng quặn lên vì mình chẳng thừa hưởng một đường nét nào trên gương mặt mẹ.

Hoa ngọc lan trắng ngần và tỏa hương ngan ngát. Bạn bè đến chơi với tôi đông lắm, đơn giản vì mê vườn ngọc lan nhà nội. Tôi chỉ thích một mình ngồi giữa vườn hoa mà tưởng tượng, rồi có khi ngủ quên, dì Lan phải vực vào nhà, xoa dầu khắp người vì sợ tôi cảm lạnh. Tôi nhắm nghiền mắt, tận hưởng cảm giác ấm áp từ đôi bàn tay mềm mại của dì mà nhớ mẹ quay cuồng. Nghe đâu, mẹ đã có gia đình, sinh ra một bé gái, mắt tròn và long lanh như có nắng. Tôi khóc khi cứ đến mùa đông mẹ lại gởi áo len về, những màu áo nền nã và dịu dàng. Người nhắn rằng: “Con gái lớn rồi, phải thế”. Tôi trách âm thầm: “Mẹ đã có nắng rồi, nên đâu cần...”, rồi tự mắng mình ích kỷ, ngồi tẩn mẩn đếm lại những chiếc áo len từ lúc bé thơ, giật mình vì những năm, những tháng đã đi qua nhanh quá.

Cha chẳng thấy về, dường như đã có gia đình mới. Cha không gởi áo len cho tôi mà chỉ gởi những gì bảo đảm cho tôi sống đầy đủ và yên ả. Thi thoảng, tôi thử hình dung xem cha ra sao, nhưng ký ức mờ nhạt quá nên hình ảnh cha chẳng bao giờ hiện lên rõ rệt. Cha có viết thư, hỏi thăm về vườn ngọc lan nhà nội. Nội quét hoa rụng trắng xóa dưới gốc, lại hồi tưởng: “Mẹ con yêu ba con cũng vì vườn ngọc lan này. Hồi ấy, nó vẫn sang đây xin hoa về, chẳng biết để làm gì... Có lẽ là do duyên nợ”. Tôi không ra ngồi hàng giờ ở vườn hoa nữa, nhưng đêm đêm vẫn nghe hương lạc vào tận chỗ nằm. Mùi hương cứ quấn quýt một nỗi nhớ nhung da diết. Nơi mẹ sống bây giờ, hẳn không có hoa ngọc lan. Nếu có, mẹ sẽ chẳng bình yên để tạo nên đốm nắng rất xinh của mẹ. Mẹ đang ấm áp, bao giờ cũng ấm áp, cho dù ở giữa mùa đông. Những ngày lạnh, tôi thường ăn rất vội bữa cơm chiều, sợ đối diện với vẻ cô độc già nua của nội, với nét lặng lờ trong dáng ngồi lơ đãng của dì Lan. Tôi mong hơi hướm của một người đàn ông trong gia đình. Tự hỏi sao chừng ấy tuổi, dì Lan không đi lấy chồng, khi mà hương ngọc lan nhà nội nồng nàn, da diết. Tôi băn khoăn. Nội kể âm thầm: “Dì Lan là người yêu của ba con. Chẳng biết sao bọn nó...”. Tôi gục mặt vào hai bàn tay, run rẩy. Cha vẫn đi biền biệt. Không về.

Tôi xa căn nhà của nội vào thành phố học, nhắn mẹ thôi đan áo len cho mình. Thế nhưng, cứ đến mùa đông, mẹ vẫn gởi áo về cho cha, và dì Lan lại cẩn thận xếp vào ngăn tủ. Tự hỏi, có bao giờ cha quay về, đếm đủ tình yêu của những người ở lại dành cho cha không?

Cứ đến mùa đông, tôi lại trở về nhà nội, chỉ mong mang về một đốm nắng cho nhà ấm lên một chút, nhưng chẳng thể xua đi mùi ngọc lan lan tỏa bồn chồn...

- Tú Anh

The winter’s orchid garden

When my father left, I was getting on to be six, it seemed. I ran after him, tugging his shirt and sobbing my heart out. He took my hands off softly, walking on desolately. My father was still young. So was my mother. She was trying to hold me fast in her weakly arms. The following day, I was at play as usual, running and jumping. I caught a glimpse of my father in a dream, screamed out loud and forgot all about it soon after. My mother did not cry much, keeping herself busy all day long; her eyes were immensely wide and deeply sad.

Every winter, she busied herself with her knitting sticks all evening. I got a lot of thick pullovers, all of bright colors. She said, “You wear this color, the house looks warmer”. At school, my mistress jokingly called me Butterfly. I told my mother, she smiled, “You are the sunshine. Like it?” I obediently nodded, hiding my face in mom’s blue pullover. Since his departure, my mother had not woven any pullover for herself. I opened the closet, the pullovers she had woven for him through the winters stayed intact and cold by lack of human odour. She took them out at times, stupefied, her eyes lengthening with some sorrowful lines.

She brought me to my father’s mother’s home and left, quietly. The winter wind gently blowing through the orchid garden sounded rather awful. I had to sleep alone together with a high pile of blanket and pillows and I still felt freezing cold. I did not wear short hair that used to border my two chubby cheeks. My hair now fell down on my shoulders. I liked to be alone in my grandma’s orchid garden. Anytime she combed my hair, she said, “Your mother is beautiful. You know, beautiful women are unlucky”. I looked at myself in a tiny glass forcing a smile, “I will be a happy woman. I don’t resemble my mom, right?” My grandma stayed silent, narrowing her eyebrows concerned. I looked at my mom’s picture and my heart was stirred for I did not inherit any features from my mom’s face.

The orchids appeared snow-white and smelt softly sweet. Lots of my friends came over because they were fond of the orchids. As for myself, I would rather sit alone amid the orchids letting the fantasy do its work and falling asleep. Aunt Lan had to carry me in, applied oil palm all over my body lest I could get a cold. I closed my eyes shut fully enjoying the warmth from her hands so as to remember my mom madly! Rumor had it that she got remarried and had a daughter with her two wide eyes that sparkled like the sunshine. But came winter, she sent me a pullover with gentle and smooth colors with a message “You’re a grown-up girl now, take care of your appearance”. I silently blamed her, “Yes, I do, but you don’t, for you already have your own sunshine...” Then I thought myself selfish, minutely counting all the pullovers that I had had up then. Time was flying by so quickly, I was so surprised.

My father didn’t come for a visit. He seemed to start another family. He sent me no pullover but what could make me a good and comfortable living. Sometimes I tried to figure what he looked like, but they were so dimmed memories to get his image clear. In his letter, he asked about my grandma’s orchid garden. In sweeping the fallen flowers to the tree trunk, grandma remembered, “Your mom loved your dad because of this orchid garden. She used to come here for flowers, I didn’t know what she did with them back home... Maybe they were predestined”. I stopped coming out in the garden, but its smell still lingered to my bed night after night. The smell just sent out gnawing fond remembrances that hung on and on... There were no orchids where Mom lived. If you had them, you would not have the peace to make your beautiful patches of sun. You are cosy, always cosy, even in mid winter. On cold days, I usually had quick dinners, afraid to face grandma’s old age and loneliness and aunt Lan’s careless and indifferent posture. I longed for a man’s odour to spread in the household. I was wondering why she did not get married at such an old age while the orchids’ fragrance still hung on fervent. I was at a loss when grandma told me, “Aunt Lan was your dad’s lover. Don’t know why they...” I hid my face in my hands, trembling. Dad was still nowhere to be seen.

I moved to the city to attend a university there, giving word to my mom not to weave pullovers for me. Instead, when winter came she sent a pullover to my dad and aunt Lan carefully put it in the closet. I wondered if my dad returned to measure the affections that the others had reserved for him.

And every winter, I came back to grandma’s house, expecting to bring back a patch of light to warm the house, but by no way driving out the tormenting smell of the orchids.

- Tú Anh

Table of Contents

- cover

- MỤC LỤC

- Có những nỗi buồn lắng sâu, đẹp đẽ...

- Lời mở đầu

- Cây nhang

- Con gà què

- Đêm sao

- Đồng vọng ngược chiều

- Gai thép

- Hoa muộn

- Khách thương hồ

- Ngổn ngang

- Sau những hẹn hò

- Sông Lấp

- Tàu đi Hòn Gai

- Tiếng hót chim sơn ca

- Thú quý

- Vàng

- Vĩnh biệt cô đơn

- Vườn ngọc lan mùa đông

Table of Contents

cover

MỤC LỤC

Có những nỗi buồn lắng sâu, đẹp đẽ...

Lời mở đầu

Cây nhang

Con gà què

Đêm sao

Đồng vọng ngược chiều

Gai thép

Hoa muộn

Khách thương hồ

Ngổn ngang

Sau những hẹn hò

Sông Lấp

Tàu đi Hòn Gai

Tiếng hót chim sơn ca

Thú quý

Vàng

Vĩnh biệt cô đơn

Vườn ngọc lan mùa đông